Hoa Lòng Nở
(Đạo sư Duy Tuệ giảng trực tuyến ngày 02.01.2010)
Người học minh triết không chờ một kết quả tổng thể, bởi vì không gian minh triết trong đầu óc của chúng ta không phải mở như là bầu trời. Quý vị hình dung thế này: mình cười, có hoa minh triết nở; mình ăn, có hoa minh triết nở; trong bất kỳ cử chỉ của mình, có tinh thần minh triết nở, có tình yêu minh triết nở.
Có ba cách mà con người thể hiện ra hàng ngày từ trong đầu óc :
Con người thứ nhất: Người này trong giao dịch thì thể hiện cho người ta thấy rằng mình là một con người già dặn, lỗi lạc, quá khôn ngoan, đầy kinh nghiệm. Đó là một cách chúng ta thể hiện trong giao tiếp, mà trong đó chẳng có hoa gì hết, chỉ có hoa giấy.
Con người thứ hai: Trong quá trình giao dịch thì khờ khờ khạo khạo, mê tín dị đoan, lẩm cẩm.
Con người thứ ba : Người này hồn nhiên, tự nhiên, lắng nghe và thấy cái gì cũng rõ ràng. Anh ta không nghĩ mình cao cũng không nghĩ mình thấp. Anh ta chỉ là sự nhìn thấy, sự lắng nghe. Anh ta ứng xử trong sự lắng nghe và nhìn thấy của mình. Anh ta kích hoạt được con tim trong sự lắng nghe và nhìn thấy của mình. Anh ta không hề tỏ ra là cái gì hết, không có mùi của kinh nghiệm, không có mùi của đầu óc nhận xét đánh giá.
Với ba cách thể hiện như vậy, hành giả minh triết chọn cách thứ ba. Vậy thì quý vị là những hành giả minh triết hãy viết lại cái đó. Ví dụ, trong số bạn của mình, mình chọn một người bạn và đề cập trong bài viết của mình là Trần Văn A - bạn tôi, đơn giản vậy. Đó chỉ là mình mượn tên một người bạn để viết về sự nở hoa của mình trong tình bạn. Dĩ nhiên, khi anh viết về sự nở hoa, anh không thể hiện được sự già dặn. Anh rất hồn nhiên, trẻ thơ, rất ngây thơ. Viết để chứng minh rằng mình già dặn thì trên đời này nhiều lắm rồi, nó không phù hợp với mình nữa!
Một ví dụ khác, mình viết rằng “Tôi nhớ mẹ tôi”. Trong cái nhớ mẹ thì có nhiều nỗi nhớ lắm, vậy thì mình chọn chỉ một nỗi nhớ thôi và viết về nó. Nó vừa hồn nhiên, vừa vui, vừa trẻ thơ. Đừng quá nghiêm túc! Nó phải vừa vui và trẻ thơ, vì người quá nghiêm túc thì như là người đã chết rồi, và chết trong sự khô cằn, chẳng có gì là đẹp. Anh chọn một trăm câu chuyện và viết ra như vậy, thì người đọc sẽ thấy trong một trăm câu chuyện đó có một trăm cánh hoa nở khác nhau. Đó là một loại văn học khác, không giống như loại văn bản khoa bảng trong trường học. Mỗi người hãy làm một quyển sách như vậy, tối thiểu một trăm trang. Đó cũng là một cách để kích hoạt bản lai diện mục của mình.
Quý vị quan sát cách thầy làm việc, nếu quý vị tinh ý sẽ thấy rằng thầy luôn đi sâu giúp cho quý vị kích hoạt. Thầy không để cho quý vị trở thành những người nô lệ của kiến thức. Đó là điều rất nhân bản trong cách mà thầy làm việc. Quý vị cứ so sánh với thành tựu của Lục Tổ Huệ Năng đối với vài đệ tử. Đem mình ra so sánh để thấy rằng mình không phải là dở, mà cũng không phải mình giỏi. Trí tuệ nở hoa thời trước thì chỉ có thể tới đó. Hoàn cảnh của mình bây giờ giúp mình nở hoa theo kiểu thời đại bây giờ, to hơn, nhiều màu sắc hơn, lộng lẫy theo kiểu của thời đại bây giờ. Sự nở là giống nhau, nhưng hình thức của hoa thì không giống nhau được, màu sắc của hoa cũng không thể giống nhau được. Sự nở của quý vị giống như sự nở của Lục Tổ Huệ Năng, của Bồ Đề Đạt Ma, của đức Phật… cũng giống nhau thôi, đâu có gì khác! Chúng ta đừng để cho tinh thần mình bị nô lệ bởi những gì người khác ban cho mình. Mình thấy người xưa, nhưng mình cũng phải thấy mình. Không có lý do gì mà mình chỉ thấy người xưa mà lại thấy mình không có được gì hết. Dĩ nhiên là mình không được tự cao. Mình phải thấy rõ để tự tin. Tự tin khác với tự cao.
Người tự cao là: Tôi học được nhiều kinh sách lắm, tôi biết tất cả những gì kinh sách dạy. Anh tự cao mà lại không thấy anh tự cao. Người tự cao thì rất cực đoan và ngu xuẩn, nhưng lại không thấy mình tự cao. Người tự cao là người ngu xuẩn hoàn toàn.
Người tự tin thì lại hoàn toàn khác. Không ai nói rằng tôi tự tin vì tôi biết hết những gì viết trong sách vở. Không ai lại đi tuyên bố một điều ngu xuẩn như vậy! Anh tự tin là anh tin vào cái phần thẳm sâu trong người anh. Nó không liên quan gì đến sách vở. Anh hãy dùng nó, an trú vào nó và trôi chảy theo cuộc đời. Bất kể hoàn cảnh nào anh cũng thấy ổn hết. Có tôn giáo anh cũng ổn, không tôn giáo anh cũng thấy ổn. Anh không thấy có gì làm anh bế tắc trong cuộc đời. Anh nhiều tiền cũng thấy ổn, anh ít tiền cũng thấy ổn. Anh có thể sống theo cách ít tiền và có cách làm ra tiền. Bị vợ bỏ hay chồng bỏ, cũng tự tin là sẽ làm lại cuộc đời được. Cái này chẳng có gì liên quan đến tôn giáo, chẳng liên quan gì đến chính trị, trường phái triết học nào hay truyền thống nào cả.
Vì anh hiểu được cái phần sâu thẳm của anh và biết rằng cái phần sâu thẳm đó sẽ giúp anh có được khả năng nhận thức, tự tại, tỉnh táo trước mọi vấn đề rồi tập ăn nói, tập ứng xử, tập nhìn vấn đề. Anh phải tập. Khả năng thì có nhưng anh phải tập để khả năng trở thành sự thật. Cho nên phải tự tin và phải tập. Khi anh tập như vậy thì khả năng nguyên thủy của anh mới tuôn chảy ra, làm cho anh vui được.
Thầy chỉ hướng dẫn những học trò nào có lòng tự tin vào chính mình và không tin vào bất cứ một thứ pháp gì hết. Mình chỉ biết cho vui, để rút kinh nghiệm, để tham khảo. Dĩ nhiên mình không tin vào đầu óc ranh ma của mình được. Mình tin vào cái gốc chứ không thể tin vào cái ngọn được. Mình tin vào cái gốc mà cái gốc này có thể biến ra vô lượng cái ngọn. Cũng như anh tin rằng tôi có nhiều hạt giống rau muống thì tôi sẽ có cách làm ra được nhiều rau muống. Người nào không tự tin thì chỉ biết sống qua ngày chờ chết thôi, niệm Phật hay niệm câu chú gì đó, nếu có làm biếng quá thì mua một cái máy nó niệm cho rồi gắn vào tai nghe để mình đỡ phải niệm, rồi ngồi đó than thân trách phận!
Khi anh tự tin thì anh không ở trong mớ bòng bong của cuộc đời. Khi anh tự tin thì anh thấy lợi ích của một tôn giáo, nhưng anh không phải là tay sai của tôn giáo ấy để hướng dẫn cho những người khác. Mình không chạy theo người khác. Mình phải có cách nói riêng của mình, có cái riêng của mình. Mình đâu cần phải chạy theo ai, đâu cần phải có best-seller. Cái đó đã có các tổ chức thương mại thế giới làm rồi.
Đó là kết quả mình làm từng chút một. Nó không phải là một kết quả tổng thể to lớn, mà phải là kết quả thể hiện từng chút một trong cuộc sống của mình. Trong cuộc sống, từng chút một, mình có tự nhiên không? có nồng ấm không, có tình nghĩa không? có thể hiện được sự quan tâm của mình đến người khác không? Hay là mình chỉ muốn người khác quan tâm tới mình mà mình không quan tâm tới người khác? Đó là kết quả của người học minh triết, chứ không phải mình chờ để ôm hết một kết quả tổng thể. Không phải như vậy!
Quý vị tới chỗ nào hoa lòng cũng nở. Chơi với người trên núi, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với người thành thị, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với tôn giáo này, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với tôn giáo khác, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với một tu sĩ, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với tổng thống, hoa lòng mình cũng nở. Chơi với một kẻ ăn mày, hoa lòng mình cũng nở.
Không phải lúc nào mình cũng thể hiện mình là một người có đầu óc nghiêm túc. Nghiêm túc để làm gì? Lúc nào anh cũng vui vẻ, hồn nhiên, không đem đầu óc kinh nghiệm của mình ra để đánh giá, phân tích, để anh gán cái đánh giá của mình lên người khác. Anh rất tự nhiên như vậy! Không có một ý tưởng nào trong việc đánh giá người này người kia hay đánh giá chính mình. Rất hồn nhiên, tự nhiên như vậy, đó là sức mạnh của từng vị một, thể hiện trong từng cánh hoa một.
Khi vào sa mạc, quý vị thấy những cánh hoa nhỏ, rất nhỏ nhưng nó rất đẹp. Sự lộng lẫy của nó trong sa mạc mà có thể một bông hoa to bằng cái bát trong thành phố cũng không sánh bằng. Bởi vì một bông hoa to bằng một cái bát trong thành phố đứng cạnh một hoa khác cũng to bằng cái bát thì chẳng ai để ý đến nó hết. Một cánh hoa nhỏ trong sa mạc dù chỉ bằng một ngón tay út cũng nổi bật. Do vậy chúng ta không làm điều gì làm mất danh giá bản thân, gia đình, giòng họ và dân tộc mình.
Chúng ta cố gắng thể hiện vẻ đẹp của mình. Thông qua cá nhân mình thì dân tộc mình nổi bật. Mình làm cho dân tộc mình nổi tiếng chứ mình không làm cho mình nổi tiếng.
Còn nếu mình muốn cho cá nhân mình nổi tiếng thông qua dân tộc mình thì chắc chắn mình phải có thủ đoạn. Điều đó mình có thể làm được, nhưng điều đó không đẹp. Rồi khi mình nằm xuống thì mình cũng bị con cháu mình nguyền rủa. Chẳng có sự nổi tiếng nào đứng trên dân tộc. Chẳng có thành tựu nào đứng trên dân tộc. Đề cao dân tộc mình, không đề cao cá nhân. Tất cả mọi thành tựu nào mà tách rời dân tộc thì sự thành tựu ấy cũng lạc lõng. Mà cái sự lạc lõng ấy thật là lố bịch! Cho nên quý vị cần phải thể hiện sự tự tin của mình, đừng ngần ngại.
Quý vị phải tìm cách kích hoạt cái mà quý vị đã có sẵn. Mình phải thể hiện sự ứng xử của mình ra sao. Nếu quý vị không cố gắng thì sẽ lọt vào cái bẫy của kẻ sáng tạo khác. Người khác sẽ bày chuyện, còn mình là nô lệ cho chuyện người ta bày. Còn nếu quý vị tập thì quý vị sẽ bày chuyện, còn người khác sẽ theo quý vị.
Nếu mỗi hành giả không phát triển sự sáng tạo của mình, khả năng thông minh của mình, thì chúng ta sẽ rơi vào cái bẫy của chuyện người ta bày. Mà quý vị cũng biết là những chuyện người ta bày để người khác trở thành nô lệ thì rất đau thương. Mà chuyện người ta bày luôn nấp dưới cái dù của đạo đức, tôn giáo, đức tin, v.v.
Như quý vị thấy, tướng tùy tâm sinh. Sự sâu thẳm của con người thể hiện qua đôi mắt, qua gương mặt. Chúng ta khó dấu được gương mặt, ánh mắt của mình. Tốt nhất là chúng ta không có một ý tưởng nào hết, thì trên gương mặt của mình sẽ thể hiện là không có ý tưởng, nhưng lại vô cùng tự nhiên, vô cùng chính xác, vô cùng nồng ấm, hồn nhiên. Cho nên, mỗi quý vị hãy cố gắng thể hiện sự tự tin của mình. Ông Duy Phổ Hiền viết một quyển Duy Phổ Hiền. Không chờ đến khi trở thành một vị Phật vĩ đại rồi mới viết. Không có chuyện đó! Quý vị có thể viết việc mình vào nấu cơm cho vợ nằm bệnh viện ra làm sao, ăn cơm với vợ ra làm sao.. Đơn giản vậy thôi, nhưng trong đó có hoa nở! Đi chợ ra sao, dẫn con đi chợ ra sao, trong đó có hoa nở. Đi giải khát với bạn ra sao, trong đó có hoa nở. Chuyện đơn giản vậy thôi. Tôi gặp bạn trong quán rượu hay tôi gặp bạn tôi trước tượng Phật, trước tượng Tổ, điều đó không quan trọng (Quý vị nên nhớ rằng ở dưới tượng Phật, tượng Tổ ít có hoa nở lắm). Chuyện đó rất đơn giản, rất bình thường, nằm ngoài khoa bảng nhưng nằm trong sự sống sinh động. Nó lôi cuốn người ta trong một đường lối hấp dẫn.
Cái hay thì phải được bao bọc trong một cái dở thì nó mới thật là hay. Do vậy, mình cứ mạnh dạn đưa cái dở ra bao bọc để cái hoa nở trong cái dở. Nhưng nếu anh chỉ đưa ra toàn là cái hay thì trong đó có một cái hoa dở.
Hoa minh triết nở trong một hoàn cảnh không mấy đẹp. Đó là sự cống hiến của chúng ta. Đó là công đức thật, có giá trị hơn hàng tỉ lần quý vị đem tiền xây chùa. Đem tiền xây chùa là quý vị tạo một cái nghiệp, mà người sống trong chùa trở thành cao ngạo, để lại nợ nần cho người khác trả, còn mình cứ tranh hơn thua mãi trong chùa, mình chỉ đem lại nghiệp chướng trùng trùng chứ chẳng có phước báu gì. Nếu đã có phước báu thì đức Phật đã cho làm chùa. Nhưng đức Phật đã thấy trước được rằng nếu lời của đức Phật sau này trở thành tôn giáo thì chùa chính là tai họa làm mất uy tín đạo pháp của đức Phật.
Thầy nói trước, nếu quý vị không đi theo đường hướng minh triết thì quý vị dễ trở thành nạn nhân của những kẻ bày đặt, bày ra đạo này, pháp kia, đức tin nọ và rồi quý vị sẽ trở thành nạn nhân hết. Quý vị phải chứng minh rằng qua tác phẩm nhỏ của mình, mình góp phần làm đẹp vườn hoa dân tộc mình. Nhưng nó cũng là một sự đánh dấu chấm dứt giai đoạn đời quý vị bị nô lệ vào những phương pháp tâm linh hay những trò bày đặt của người khác, còn mình là nạn nhân nhưng lại không biết.
Quý vị phải chịu khó, không có cách nào khác.
Có làm như vậy thì quý vị mới có thể thay đổi vị trí trong cuộc đời được. Nếu không thì mình cứ mãi là nạn nhân của cuộc đời. Và sức mạnh nằm ở chỗ này, chứ không phải sức mạnh nằm ở Phật tính. Tại sao ai cũng có Phật tính mà người thì lại sống kiểu này, người lại sống kiểu kia? Tại sao người ta sống không có hạnh phúc? Tại sao người ta vẫn bày vẽ một cuộc sống không có hạnh phúc? Nếu vị tu sĩ nào đã ngộ ra được Phật tính và có hạnh phúc thật sự với Phật tính của mình, chắc chắn người đó sẽ không cần mặc áo thầy chùa nữa, không ở trong chùa nữa. Thầy dám đảm bảo như vậy.
Chúng ta coi như đây là đầu tư vào một cuốn sách, không cần xem phải lấy lại bao nhiêu. Nhưng nó sẽ tạo ra cho đất nước chúng ta một không khí, một tinh thần, một sức sống khác. Cái được của chúng ta là chúng ta tác động được và làm thay đổi nhận thức tốt đẹp cho dân tộc chúng ta - một dân tộc rất thông minh, một dân tộc không cần bất cứ một thứ triết học nào từ bên ngoài nhập vào, không cần bất cứ một thứ triết lý nào đem từ nước ngoài vào.
Bản chất thông minh, lanh lợi, siêng năng, chịu khó là bản chất tự nhiên của người Việt Nam. Bây giờ chúng ta có một phương pháp, đưa phương pháp minh triết vào để kích hoạt cái năng lực thông minh này. Nó sẽ làm chủ tất cả các triết lý của nhân loại. Nó kích hoạt con tim mình. Nó kích hoạt tính tự do, tự chủ, tự tin của mình. Đó là việc chúng ta đầu tư cho dân tộc mình và là cái lợi mà chúng ta mang lại cho dân tộc mình, cho thế hệ trẻ. Chúng ta góp phần chuyển đổi nhận thức trong giới trẻ.
Một dân tộc hùng mạnh là một dân tộc có khả năng chuyển đổi nhận thức. Sự chuyển đổi nhận thức giống như là một cuộc cách mạng bùng nổ, làm cho dân tộc ấy khỏe mạnh lên, hùng cường lên, trở thành một dân tộc làm chủ được đầu óc của mình, làm chủ những ý tưởng và kiến thức của mình. Người Việt Nam đặc biệt có khả năng này.
Đức Phật tiên đoán rằng trong tương lai sẽ có vô lượng vị Phật ra đời. Vô lượng vị Phật chính là quý vị đó! Đó là phương pháp quý vị kích hoạt bản lai diện mục. Bản lai diện mục trong thời đại ngày nay là chuyện rất tầm thường, không còn quan trọng, không còn gì thần bí nữa. Thời đại minh triết bây giờ là làm sao kích hoạt được bản lai diện mục, để cho bản lai diện mục ảnh hưởng vào bộ não, để cho bộ não ở trong điều kiện làm việc tốt nhất. Đó là thời kỳ Minh Triết.
Đạo sư Duy Tuệ