Trong bữa cơm trưa có học trò thưa hỏi Aaba giảng về chữ tâm và về cá…

Trong bữa cơm trưa có học trò thưa hỏi Aaba giảng về chữ tâm và về cái gọi là thiền, liên hệ đến bốn câu thơ thường được nhiều người nhắc đến: “Ở đời vui đạo hãy tùy duyên Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền Trong nhà có báu thôi tìm kiếm Đối cảnh vô tâm hỏi chi thiền.” Aaba nói: Cái câu “đối cảnh vô tâm hỏi chi thiền” thật ra không có lợi ích gì hết. Người nào nghe mà cứ gật gù khen chí lý thì thực ra rất thiệt thòi. Chữ tâm phải được hiểu theo nhiều nghĩa: tâm là tâm tưởng, là tri thức, là kiến thức, là trung tâm, là trạng thái tinh thần, là ý tưởng. Và trong chữ tâm cũng có cả phần bản thể trời ban. Nó cũng là trung tâm nhận thức, nhưng tâm chỉ nhiều trạng thái – và chủ yếu là trạng thái thức, chứ không chỉ bản thể. Nếu Aaba đem trạng thái của bản thể vào nhận thức, hay đưa nhận thức hậu Lỗ Không vào trong tâm, thì tâm khi ấy gồm cả nhận thức hậu Lỗ Không và nhận thức thuần khiết trong bản thể. Vậy mà anh đối cảnh, lại không để cho nhận thức thuần khiết phát sinh sự sáng thế, mà gọi là vô tâm – thì đúng là chết quách cho rồi. Thà chết đi còn hơn. Vì như thế anh chỉ là kẻ đi làm công, ai sai gì làm nấy, chứ không phải con người sáng thế, không phải con người sáng tạo, không phải kẻ tạo ra, mà chỉ là kẻ thụ động. Vậy bảo “đối cảnh vô tâm hỏi chi thiền” thì thiền đó là thứ gì? Thiền – nếu được hiểu là cố gắng sống vô tâm – thì có hiệu quả gì không? Nếu mục đích của thiền là đạt tới trạng thái vô tâm trước cảnh, thì thiền có cần thiết không? Nếu đối cảnh mà vô tâm, thì thiền như vậy có lợi ích gì cho xã hội, cho bản thân? Có lợi gì đâu! Và rốt cuộc, nó chỉ biến con người thành nô lệ: người ta bảo gì làm nấy, ăn gì ăn nấy, nói gì nói nấy. Không được phép thấy thật và nói thật theo sự thấy của chính mình. Không được có tâm, không có cái thật. Nếu thiền mà là như thế, thì có lợi ích gì không? Nhưng sự thật có phải thiền như vậy không? Ai có thể giải thích rõ thiền là gì? Hay chúng ta cứ dùng chữ thiền cho long trọng, mà chẳng ai thật sự thấm, chẳng ai cảm nhận, chẳng ai trực nhận được thực tại thiền? Vậy thực tại thiền là gì? Theo Aaba, tập một môn gọi là thiền là để làm gì? Là để tiếp cận một thực tại tĩnh lặng, mà thực tại ấy chính là thực tại sáng thế. Khi tiếp cận được thực tại sáng thế, thì trước mọi cảnh anh luôn là người sáng thế. Anh đích thực là người sáng thế trước cảnh. Còn nếu trước cảnh mà lại vô tâm, thì làm sao còn là sáng thế được? Ở mức nhận thức thấp thì “tùy duyên” có thể tạm được. Nhưng ở mức sáng thế – làm cho con người thay đổi – thì có tùy duyên được không? Phải tạo cảnh mới, tạo ra cái mới, chứ sao lại cứ tùy duyên? Kẻo rồi chính chữ “tùy duyên” sẽ sai khiến, khiến cuộc đời cứ mãi trôi theo nó. Aaba nói: “Người nào đã đi vào Lỗ Không thì có thể làm cong ánh sáng, làm cong cả độ thẳng của ánh sáng. Vậy có thể tùy duyên được không? Có những lúc chính ta phải làm cho ánh sáng cong đi chứ!” Thành phố mùa xuân - 01.10.25

Đăng lần đầu trên fanpage Facebook ngày 02.10.2025