Nhận Thức Căn Bản Về Hạnh Phúc
(Thầy Duy Tuệ thuyết giảng ngày 24.10.2010)
Tôi chào tất cả quí vị. Chúng ta ngồi thiền một phút và cầu nguyện hồi hướng về cho tất cả những nơi, những gia đình gặp khó khăn và rủi ro trong trận lụt vừa qua tại các tỉnh miền Trung. Chúng ta bắt đầu.
Như ngày hôm qua tôi đã thông báo trên chương trình nói chuyện với các doanh nhân, hôm nay tôi chia sẻ với quí vị vấn đề hạnh phúc gia đình. Trước khi vào cuộc trao đổi chia sẻ những trải nghiệm và nâng đỡ với nhau trong chương trình hạnh phúc về gia đình, tôi đề nghị với quí vị là chúng ta chia sẻ với tất cả những nỗi đau với các tỉnh miền Trung được phần nào hay phần đó. Quí vị có thể đóng góp tiền bạc hoặc công sức hoặc là phẩm vật gì đó cho một trong hai nơi: Trung tâm UNESCO Nghiên cứu và Ứng dụng Phật học Việt Nam do ông hiền giả Giác Tuệ làm giám đốc; và thứ hai là công ty Minh Triết. Quí vị trong công ty Minh Triết cũng đóng góp hai nơi ấy. Rồi hai nơi ấy bàn với nhau cách để chúng ta gửi quà ấy đến đồng bào miền Trung. Chúng ta chia sẻ được mức độ nào hay mức độ đó với tấm lòng của mình.
Hôm nay chúng ta tiếp tục trao đổi với nhau về hạnh phúc gia đình. Trong đợt này chúng ta chủ yếu trao đổi với nhau về vấn đề hạnh phúc giữa hai vợ chồng, vấn đề xây dựng gia đình gồm có hai vợ chồng và con cái. Đó là chủ đề nó như vậy, nhưng mà chúng ta có thể vận dụng qua một gia đình lớn hơn, gồm có ông bà cha mẹ và các cháu. Khi nào tiện thì tôi sẽ nói thêm về vấn đề hạnh phúc bao gồm cả vấn đề ông bà. Hoặc là tôi sẽ nói thêm vào trong các buổi nói chuyện trong hạnh phúc gia đình gồm có cha mẹ vợ chồng và con cái. Rồi tôi cũng sẽ nói thêm về vấn đề những người sống độc thân - đã có vợ hoặc chồng nhưng đã ly dị và sống độc thân, hoặc là những người không thích lập gia đình, ở vậy. Tôi sẽ có buổi nói chuyện riêng cho các vị ấy. Nhưng mà đa số vẫn là vấn đề vợ chồng và con cái – đó là vấn đề lớn của xã hội. Đây là một chuyên mục rất là thường xuyên cho nên tất cả các trang web quí vị cũng phải xây dựng chuyên mục về hạnh phúc gia đình, cùng với các chuyên mục về thiếu nhi và phát triển những điều tốt đẹp cho các cháu thiếu nhi; chuyên mục về doanh nhân; chuyên mục về vấn đề phát triển khả năng của chúng ta trong các lĩnh vực công việc trong xã hội. Nhưng chuyên mục về vấn đề phát triển khả năng của chúng ta trong các lĩnh vực công việc trong xã hội thì chúng ta cũng có thể vận dụng thêm từ chuyên mục về doanh nhân. Doanh nhân là một chủ đề lớn mà chúng ta có thể vận dụng sang các lĩnh vực khác nếu như trong bài mà tôi chưa kịp chia sẻ với quí vị trong các lĩnh vực khác thì chúng ta có thể vận dụng qua lại.
Trước khi đi vào vấn đề chia sẻ hạnh phúc gia đình gồm vợ chồng và con cái, tôi đề nghị quí vị có câu hỏi gì, có chia sẻ gì trong các buổi giảng trước, hay là có trải nghiệm gì thì quí vị cũng mạnh dạn chia sẻ đóng góp như là một phần mình chia sẻ hạnh phúc của mình hay là mình chia sẻ những kinh nghiệm trong khổ đau của mình cho cả gia đình Minh Triết nghe. Đồng thời chúng ta cũng luyện tập cái cách chúng ta diễn đạt những điều chúng ta thấy được, những điều chúng ta làm được mà nó rất là khó diễn đạt. Chúng ta cố gắng dùng ngôn ngữ chia sẻ với nhau, diễn đạt những ý tưởng những kinh nghiệm những trải nghiệm của mình qua hệ thống online. Cũng hơi khó một chút nhưng mà chúng ta tập - coi như là cái chương trình này cũng là một chương trình để mà tập cho quí vị phát triển cái khả năng trình bày những vấn đề thông qua ngôn ngữ. Đây là một vấn đề không phải dễ nên chúng ta cần tập. Tôi đề nghị quí vị cứ phát biểu. Những vị nào chưa phát biểu thì cố gắng tránh tình trạng chúng ta dè dặt mắc cỡ hay là sợ lộ bí mật v.v…. Chúng ta không có gì phải dè dặt cả. Quí vị cứ mạnh dạn chia sẻ, bởi vì những sự trắc trở nó không phải là quí vị. Quí vị không phải là sự trắc trở. Con người thật của chúng ta không phải là sự trắc trở. Sự trắc trở nó là một con người khác - nó gần như là cái hình thức bề nổi do cảnh mà ra. Cho nên chúng ta đừng có sợ nó là những vấn đề gì liên quan đến cá nhân của mình, không có việc ấy. Chúng ta xem xét vấn đề rất khoa học, rất khách quan và chúng ta tôn trọng với nhau. Không đem những chuyện chúng ta chấp vào người này nói như thế này, người kia nói như thế kia… - chúng ta không chấp vào lời nói của người đó để đánh giá người đó được – trong gia đình Minh Triết không có cái phong cách ấy. Chúng ta là những người biết xét việc xét người hết sức khách quan và có nhân cách, không đem chuyện người khác ra để bình luận và đánh giá. Trong gia đình Minh Triết không có chuyện đem người khác để bình luận và đánh giá. Nếu có bình luận và đánh giá thì chúng ta chỉ bình luận và đánh giá về cái sự thấy của chúng ta cho chính chúng ta mà thôi, để nó tốt hơn. Còn nếu chúng ta mà có cái thói quen bị tiêm nhiễm lâu năm là đem chuyện người khác ra mà bình luận đánh giá thì trong gia đình Minh Triết quí vị biết rồi, chúng ta không có tồn tại những vấn đề ấy. Do đó quí vị đừng có ngại gì.
Nếu đặt trường hợp quí vị là tôi thì quí vị cũng sẽ thấy rất chán nản và mất hứng thú trong vấn đề cứ tiếp tục chia sẻ một chiều. Tôi không biết chia sẻ cái nào là sai, mà cũng không biết chia sẻ cái gì là ích lợi cho quí vị, và cũng không biết chia sẻ cái nào là không cần thiết. Nếu quí vị đóng cái vai như tôi làm hiện nay thì quí vị cũng sẽ thấy rất là nhàm chán và không có hứng thú lắm. Và một người cũng khó mà kéo dài cái sự thiếu hứng thú lâu dài được. Nó cũng chỉ được một thời gian ngắn nào đó rồi buộc nó phải chấm dứt, bởi vì nó đơn điệu quá, nó không có hứng thú. Nếu không có vấn đề gì thì có ai hát bài gì đó cũng được, chúng ta chia sẻ bằng lời ca tiếng hát xong rồi chúng ta nghỉ thôi. Có lẽ là nhiều khi tôi bắt quí vị nghe nhiều quá cũng không tốt.
- Duy Minh Bỉ Kiến: Alô, Thầy cho con hỏi một câu ạ.
- Thầy: Thầy chào Bỉ Kiến.
- Duy Minh Bỉ Kiến: Dạ con xin hỏi thầy là cái hạnh phúc gia đình nó rất là quan trọng. Nhưng nếu mà con nhìn kỹ thì ngay cả bản thân cái hạnh phúc gia đình ấy nó cũng là cái hạnh phúc có điều kiện, nó không phải là cái thứ hạnh phúc chân thật mà như con hiểu nó là thứ hạnh phúc vô điều kiện. Con xin Thầy nói cho chúng con nghe về cái này, vì con thấy trong các vấn đề về gia đình gần như là gia đình nào không có vấn đề này thì cũng có vấn đề khác. Con thấy bản chất vấn đề là trong mọi trường hợp tuy nó rất là gần gũi rất là nền tảng của một xã hội nhưng mà nó vẫn là cái thứ hạnh phúc có điều kiện. Con xin Thầy nói cho con về vấn đề này tại vì con vẫn nghĩ là có một cái loại hạnh phúc gọi là hạnh phúc chân thật mà nó không phụ thuộc vào bất cứ cái điều kiện gì. Mà như nhiều bài con nghe Thầy nói chuyện thì cái thứ hạnh phúc ấy nó là một thứ có sẵn ở trong tâm hồn mỗi người.
- Thầy: Thầy cám ơn Duy Minh Bỉ Kiến. Xin mời quí vị khác đặt câu hỏi đi.
- Duy Minh Bỉ Kiến: Thưa Thầy, nếu không ai hỏi gì thì con xin hỏi Thầy thêm một câu nữa. Con nghĩ rằng toàn bộ cái xã hội loài người nó xây dựng trên một cái nền tảng, một cái ảo tưởng lớn nhất. Đấy là cái ảo tưởng là người ta giả định rằng là có một cái tôi hay là chúng ta tồn tại dưới dạng là các cá nhân độc lập. Và trên cơ sở các cá nhân ấy chúng ta quan hệ với nhau, chúng ta nói chuyện với nhau, chúng ta xây dựng hạnh phúc với nhau và tất cả những cái sự tương tác ấy nó là đặc trưng của cái nền tảng là không có thực tại, không có thật tức là cái nền tảng chúng ta là những cá nhân, nhưng thực ra cái đấy chỉ là các ý nghĩ tạo ra chứ hoàn toàn đây là các nền tảng ở trên cát. Và chính vì vậy nên cái nền tảng này nó gây ra bao nhiêu rắc rối. Vấn đề không phải là phá vỡ cái nền tảng này, mà theo con hiểu thì cái vấn đề nó nằm ở cái chỗ rằng là mình phải nhìn thấu cái chúng ta sử dụng là tôi nói chuyện với anh, tôi nói chuyện với bạn hoàn toàn chỉ có cái ý nghĩa về mặt kỹ thuật thôi, còn bản chất thì chả có cái tôi nào như thế cả. Cái này hoàn toàn là cái ảo tưởng. Con nghĩ rằng chính cái này nếu mà ta không nhìn rõ thì vĩnh viễn không bao giờ chúng ta đi đến được tận gốc của vấn đề, đi đến cái thực tại tối hậu của con người hay là của vũ trụ được. Con xin hết ạ.
- Thầy: Vâng, cám ơn Duy Minh Bỉ Kiến.
- Duy Trung Ý: Thưa Thầy con là Duy Trung Ý ạ. Con chào Thầy và chào các đồng đạo. Con có một câu hỏi rất là cơ bản. Khi mình nói về hạnh phúc lứa đôi hoặc là hạnh phúc chung thì phải đi từ định nghĩa thế nào là hạnh phúc. Con có nghe nhiều định nghĩa khác nhau. Thưa Thầy, Thầy có thể giúp chúng con định nghĩa lại một cách chính xác trước khi đi vào cái vấn đề này được không ạ? Con cám ơn Thầy.
- Thầy: Duy Trung Ý có nghe những định nghĩa nào? có thể nêu ra những định nghĩa mà quí vị đã nghiên cứu?
- Duy Trung Ý: Dạ, con có nghe định nghĩa hạnh phúc tức là một trạng thái của tâm hồn mà ở đấy người ta cảm thấy rất là vui vẻ hưng phấn một cách lâu dài. Rồi có một số nhà khoa học thì định nghĩa rằng là khi mà người ta đưa bộ não của con người vào trong cái máy scanner thì sau đó là mô phỏng theo tiếng chim hót hoặc là tiếng sóng biển thì bộ não nó phản ứng lại một cách là màu đỏ rất là đậm. Và như vậy theo định nghĩa của các nhà khoa học là khi não bộ của chúng ta được có cái màu đỏ như thế một cách lâu dài thì đó là hạnh phúc. Tóm lại là con cũng không rõ hạnh phúc nó là cái gì. Con chỉ biết thế thôi ạ.
- Thầy cười: Cũng hay đấy chứ. Đúng ra về mặt giáo dục quí vị cũng là những người đến trường rất nhiều, trong nước và thế giới. Về mặt cuộc đời, quí vị cũng trải nghiệm rất nhiều trong cuộc sống, về vấn đề đối đầu quí vị cũng đối đầu rất lớn trong cuộc sống. Rồi về vấn đề tự nghiên cứu tự giáo dục quí vị cũng rất chịu khó đọc và nghiên cứu cũng như rất chịu khó quan sát lắng nghe và trao đổi với bạn bè. Thế nhưng mà đấy quí vị thấy, không phải dễ mà chúng ta hiểu được hai chữ rất đơn giản là hạnh phúc mà không biết bao nhiêu sách vở, không biết bao nhiêu đời, không biết bao nhiêu kể cả Thánh hiền cứ bàn chuyện về hai chữ đau khổ và hạnh phúc này. Mà nó liên tục như vậy từ khi có con người tới giờ, từ khi có chữ viết thậm chí là cả cái thời kỳ không có chữ viết thì người ta vẽ hình để người ta nói lên hạnh phúc hay đau khổ. Cho mãi tới bây giờ quả thật là khó khăn. Nếu chúng ta xem hết tất cả các từ điển của các quốc gia các ngôn ngữ thì chúng ta đọc xong chúng ta cũng không hiểu gì hết, chắc chắn như vậy. Đúng như Trung Ý nói như vậy là đúng đấy. Đem chữ Tàu sách Tàu ra, chữ Hán ra, tiếng Anh ra tiếng Ấn Độ ra, tiếng Ả rập hay là tiếng La tinh ra v.v… Chúng ta xem các định nghĩa ấy rồi cuối cùng chúng ta cũng không giải quyết được vấn đề gì hết. Qua đó để quí vị thấy rằng định nghĩa một cái chữ nó không đem lại điều gì cho chúng ta hài lòng cả. Một chuyện rất đơn giản như vậy mà chúng ta đã thấy là bế tắc rồi thì huống hồ gì cứ đem từ điển ra mà tra đọc mấy cái quyển sách đời xưa rồi đem từ điển ra mà giảng xong rồi mình sướng quá rồi mình giơ hai tay mình sướng quá mình uống trà, uống cà phê rồi mình cho rằng mình là người thông đạt, giống như người đại trí tuệ thông đạt hiểu biết. Quí vị thấy đấy buồn cười lắm, rất buồn cười. Giở mấy cuốn từ điển ra rồi mình dịch, dịch rồi giảng, giảng rồi thở dài thở ngắn rồi mỉm cười giống như mình tự mãn nguyện vậy đó - “Khó hiểu nhưng mà mình hiểu được!”. Thế rồi những người không có trình độ nghiên cứu thì chắp tay xá “Ối trời, ghê quá, khó hiểu khó bàn khó nghĩ quá! Thầy đó nói cao sâu thâm hậu quá trời. Thầy chứng đạt chứng ngộ rồi, siêu quá cho nên nói không ai hiểu gì hết”. Rồi bắt đầu lạy lạy xá xá thế thôi, hết. Rồi về nhà bảo: “Hay quá! Bữa nay nghe bài giảng hay quá trời. Ông thầy đó ông ấy giác ngộ ghê lắm. Ông ấy nói nghe đã lắm không hiểu được. Nghe đã lắm mà cao siêu lắm cơ không hiểu được”. Thế mà người ta vẫn thấy sung sướng vẫn thấy khoe khoang cái chuyện ấy. Đi ra ngoài ăn uống rồi nói là nó cao quá không hiểu được, hay quá! Có mỗi cái chuyện đơn giản là hai chữ “hạnh phúc” thôi làm sao mà hiểu? Quí vị thử coi, đem định nghĩa ra mà giải thích coi xem nào? Duy Trung Ý cũng là một nhà trí thức cũng không phải nhỏ, một nhà quản trị cũng không phải vừa. Hay là Duy Minh Bỉ Kiến cũng vậy, quí vị không phải là những người vừa. Quí vị là những người có tâm hồn có lòng tha thiết với đời sống nhân loại, có lòng tha thiết với hạnh phúc và khổ đau. Quí vị cũng đủ thứ chuyện hết, không vừa. Nếu chúng ta là người khách quan thì chúng ta thấy hai chữ hạnh phúc không phải là dễ hiểu cũng không phải dễ định nghĩa được, cũng không thể hiểu qua định nghĩa được. Thậm chí các nhà khoa học đem ra dán dán trên đầu, rồi tạo cho người ta buồn tạo cho người ta vui rồi nó chạy lên thế nào đó. Cuối cùng quí vị xem đã rồi kết luận mình cũng không hiểu nó là thế nào. Đúng quả thiệt như vậy. Tôi mời quí vị khác đặt câu hỏi nữa đi. Cám ơn Duy Trung Ý. Qua câu hỏi của Duy Trung Ý quí vị thấy và qua câu hỏi của Duy Minh Bỉ Kiến quí vị cũng thấy rõ thêm. Nhưng mà đừng có sợ là mình đặt vấn đề sợ nó hố. Không có! Cứ đặt vấn đề ra thôi. Hay lắm, quí vị cứ đặt vấn đề ra rồi tôi sẽ cố gắng giúp cho quí vị hiểu. Thế nó mới lí thú được. Xin mời quí vị khác. Hoặc là Trung Ý hay là Bỉ Kiến còn những câu hỏi gì thì cứ đưa ra. Cái gì mà mình thắc mắc hàng chục năm rồi mình chưa hiểu hoặc là mới đây mình chưa hiểu thì cứ đưa ra thôi. Mình đưa ra mình cứ nói rõ là mình chưa hiểu rồi tôi sẽ cố gắng giúp cho quí vị hiểu.
- Liễu Thức Tuệ: Con Liễu Thức Tuệ đây ạ. Con tiếp theo lời của Duy Trung Ý hỏi về định nghĩa hạnh phúc. Rồi Thầy có trả lời là định nghĩa rồi cũng chẳng để làm gì hết. Rồi sau những bài pháp âm mà Thầy giảng thì Thầy hướng dẫn cho tụi con làm sao mà thoát khỏi những cái định nghĩa, làm sao mà sống một cách hồn nhiên tự nhiên mà không bị vướng vào bất kỳ một cái định nghĩa hay là một cái chứng minh khoa học nào. Bởi vì tất cả những cái khoa học chứng minh được thì nó cũng chỉ mang tính chất tạm thời và nó cũng chưa hẳn là đã hoàn chỉnh. Và các chứng minh khoa học nó vẫn phải liên tục tiến bộ. Cho nên con thấy là nhiều khi có đọc tới đọc lui thì nó cũng mệt trí của mình quá. Mà đọc định nghĩa thì con cũng thấy mệt quá. Con đang bị lâm vào một cái tình trạng là khi con học với Thầy thì gần như là cái đầu con nó không có làm việc nữa, nó gần như không có suy nghĩ nữa mà chuyện gì tới thì tới, chuyện gì làm thì làm. Con gần như là không có nghĩ ngợi gì nhiều về cái chuyện định nghĩa như thế nào. Như vậy thì con có biết được là mình thật sự hạnh phúc hay là không? Dạ con có câu hỏi đó thưa Thầy.
- Thầy cười: Mình không biết là mình có hạnh phúc hay không! Quí vị đưa ra nhiều ý kiến nhiều câu hỏi nhiều tình huống hay đó. Nhưng mà Liễu Thức Tuệ thấy làm sao? Có thấy trong người mình có cái cảm giác OK không? Mặc dầu mình không có hiểu gì hết nhưng mà có thấy trong người dễ chịu không? Hay là mình không hiểu rồi mình cũng không thấy khó chịu dễ chịu gì đó? Đâu rồi Liễu Thức Tuệ đâu rồi? chắc tắt máy rồi à.
- Duy Minh Bỉ Kiến: Thưa Thầy con nghe Trung Ý nói rồi chị Liễu Thức Tuệ vừa mới nói thì con có suy nghĩ này. Theo như cái nhìn của con thì hầu hết mọi người nói cái từ “hạnh phúc” nó là một cái trạng thái cảm xúc thỏa mãn nó đúng vào cái thời điểm người ta nói hoặc là nó có thể kéo dài trong một khoảng thời gian nào đó có thể là một ngày một tuần v.v… nhưng mà nó chỉ là cái trạng thái thỏa mãn cảm xúc nhất thời mà người ta gọi đó là hạnh phúc. Tuy nhiên như con nhìn thì chẳng có cảm xúc nào mà nó lại kéo dài mãi. Tất cả những cái trải nghiệm dù nó có tốt đẹp dù nó có thỏa mãn đến đâu đi nữa thì nó đều qua đi. Cái mà con hay nghe nói đến mà con nghe con cảm nhận được cái từ Thầy nói - là có một cái thứ hạnh phúc chân thật bền vững mà cái đấy nó xuất phát từ cái tính thấy và tính hiểu. Thì cái tính thấy và tính hiểu nó là bình an, nó là vĩnh viễn thì cái hạnh phúc chân thật nhất định là nó phải nằm trong đấy. Và cái tình yêu chân thật nó cũng nhất định phải nằm ở trong đấy. Nên khi mà Thầy nói là phát triển cái tình yêu trong tính thấy và tính hiểu nhiệm màu thì con hiểu cái tình yêu như Thầy nói này không phải là cái thứ cảm xúc hạnh phúc đến và đi nhất thời. Nó là một cái gì sâu sắc hơn nhiều và nó chính là cái bản chất đích thực của mình. Nó khác hẳn với cái mà hầu hết người đời vẫn định nghĩa về hạnh phúc về tình yêu. Hai cái ấy con nghĩ là Thầy dùng với ý nghĩa nó khác hẳn. Tất nhiên nó trùm cả các ý nghĩa mà người đời vẫn hay dùng – đó là cái mà con xin chia sẻ với Trung Ý về cái ý kiến của con. Còn tất nhiên là con còn chưa chạm được đến cái điều mà Thầy nói sâu xa nhưng mà con nghĩ là chắc nó phải ở đấy. Hiện nay con chưa có cái sự liên kết một cách chặt chẽ giữa cái cảm nhận biết cái bản chất của mình với cái hạnh phúc chân thật hay tình yêu chân thật. Con vẫn chưa có sự kết nối, thỉnh thoảng con cảm thấy nhưng mà con chưa thấy có sự kết nối bền chặt. Nhưng mà con nghĩ nó phải nằm ở đấy nên Thầy mới nói là cái tính nhiệm màu, hay là thắp sáng tình yêu trong tính thấy nhiệm màu thì bản chất không phải là nói như thế nó không hoàn toàn thật là chính xác mà cái tính thấy và tính hiểu ấy bản chất đích thực của nó cũng là tình yêu. Cái ý thứ hai mà chị Liễu Thức Tuệ vừa mới nói thì con có suy nghĩ thế này: Đúng là như con hay là những người đọc sách mà hay suy nghĩ thì nó có một cái bẫy rất lớn là cái bẫy của khái niệm mà cái từ chính Thầy vẫn hay giảng đi giảng lại cho chúng con về vấn đề giải thoát. Cái giải thoát đơn giản chính là giải thoát khỏi mọi vướng mắc vào khái niệm mà những người như chúng con là phải thoát ra chứ nó rất đơn giản. Theo con hiểu giải thoát chính là giải thoát khỏi mọi cái dính mắc khỏi khái niệm. Tuy nhiên nếu chúng ta mà biết được cái hạn chế của khái niệm thì đấy là một cái điểm rất tốt, nó cũng là một điều tỏ ngộ. Trong giao tiếp chúng ta buộc phải dùng khái niệm – không có cách nào khác vì nếu không có khái niệm thì không thể có giao tiếp. Bản thân chữ nghĩa ngôn ngữ thì nó cũng là khái niệm mất rồi. Thì chúng ta phải vượt qua bản thân cái khái niệm. Ví dụ mình chỉ cái từ “giải thoát” thì không phải là mình gắn vào cái chữ mà phải ám chỉ cái từ đấy nó chỉ đến cái gì. Con nghĩ rằng đấy là cái chúng ta phải dùng khái niệm để bỏ khái niệm. Nó giống như là đầu tiên chúng ta mắc vào trong cái cạm bẫy của khái niệm nhưng sau chúng ta thấy cái hạn chế của nó chúng ta dùng một niệm để chúng ta loại bỏ đi muôn niệm. Con nghĩ rằng nếu chúng ta nhìn khái niệm là khái niệm thì nó cũng là một cái điều rất là tốt nhưng mà nếu chúng ta không dùng khái niệm thì không có gì để giao tiếp, không có gì để nói với nhau. Dạ con xin cảm ơn Thầy ạ.
- Thầy cười: OK, cám ơn Duy Minh Bỉ Kiến. Bây giờ Duy Minh Bỉ Kiến rồi tới Duy Trung Ý rồi tới một số vị khác cho tôi biết một cách rất chân tình thế này: Những sách gì những tài liệu gì mà Duy Minh Bỉ Kiến đã từng đọc từng nghiên cứu và từng tâm đắc, từng chưa hiểu hay là cho rằng mình hiểu rồi, v.v… Cứ trung thực giới thiệu hết xem.
- Duy Minh Bỉ Kiến: Thưa Thầy con cũng không đọc hết hẳn một cuốn kinh nào. Mà cái xuất phát điểm của con con cũng xin chia sẻ là từ rất lâu rồi con có cái mối quan tâm và con rất hay đọc những cuốn sách nói về self-help tức là những cuốn về vượt khó, vượt qua bản thân hay là con đọc những cái gương người tốt. Những cuốn mà con đọc như là cuốn về ông Masushita Ô-súc – người sáng lập ra tập đoàn Masushita Electrics, hay là những cái gương khác, con đọc và con học được rất là nhiều từ những cuốn đấy, rồi những cuốn self-help của các tác phẩm hiện đại phần lớn là con đọc hết. Nhưng mà cuối cùng con rút ra một điều là tất cả đấy chỉ là những cái thuốc giảm đau nhất thời và nó không giải quyết được triệt để cái vấn đề hạnh phúc hay đau khổ của con người, hoặc là tất cả những cái vấn đề của con người, vấn đề thất bại của đời người con nghĩ hoàn toàn chỉ là vấn đề khái niệm mà người ta quan niệm. Khi mà con tham khảo thì con thấy rằng nó khác nhau rất nhiều. Về sau con thấy là tất cả những sách này nó rất là nông cạn không giải quyết được vấn đề. Sau đấy con cũng tìm hiểu đạo Phật, thực ra thì con tìm hiểu con đọc phần Bát chính đạo, rồi phần gọi là Bốn cái sự thật. Con hiểu rồi con cũng nghiên cứu rồi con cũng đọc về Đại Thừa cũng của một số các tác giả mà con cho là đã ngộ đạo. Con thấy họ bình luận cũng rất là hay, nhưng mà con vẫn không thấy giải quyết được vấn đề của mình. Mình vẫn thấy buồn, vẫn thấy có những đau khổ và đời sống vẫn cảm thấy bị vướng mắc. Về sau ngẫu nhiên thôi trong công việc con có đọc đến sách của một ông người Úc tên là Christopher Walker. Tựa đề cuốn sách ấy nó gợi cho con rất hay – nó có tên là “Inner Wealth” tức là một cái sự giàu có ở bên trong – cái từ đấy con rất thích. Trong đó ông ấy có nói về các quy luật của tự nhiên nó cũng rất là hay. Nhưng mà con vẫn chưa thấy thỏa mãn. Sau đó con thấy trong đấy nó có một câu mà con bị ấn tượng mãi. Đấy là câu nói của ông Krishnamurti - một trong những người thuyết giảng nhiều nhất ở thế kỷ hai mươi. Ông ấy là người Ấn Độ, sau ông có sang Mỹ. Ông có nói là “Thực tại, hay là chân lý là cái mặt không có lối vào”. Con tra trên Google thì thấy ông ấy viết rất nhiều sách và cũng nói chuyện rất nhiều. Con nghe con cũng rất là thích. Ông ấy đi sâu vào bản chất của suy nghĩ, bản chất của tâm mình; suy nghĩ nó hình thành như thế nào, nó bị điều kiện hóa từ lúc mà ta sinh ra như thế nào; ta sống trong cái tình trạng bị điều kiện hóa ấy mà không biết. Rồi ông ấy cũng có nói về cái tôi. Con có đọc rất nhiều sách của ông ấy, trong ấy có cuốn “Freedom on the known” tức là “Tự do khỏi cái đã biết”. Rồi ông ấy nói thế nào là sống thế nào là chết. Con thấy nó rất là hay. Ông này cũng không phải là người học nhiều. Ông chính là chủ tịch hội Thông thiên học và đến năm 1929 ông ấy đã giải tán cái hội Thông thiên học này. Ông ấy nói là “cái thực tại không thể đến bằng bất cứ giáo đoàn nào, chùa chiền hay bất cứ tổ chức tôn giáo nào”. Về sau con tìm gặp điều này ở chính nơi Thầy. Thầy có năm bản nguyện trong ấy có một bản nguyện Thầy nói rằng “Tôi nguyện không lập một cái chùa chiền nào”. Và trong rất nhiều bài Thầy nói rằng tất cả những cái tôn giáo này nếu không cẩn thận là chúng ta mắc vào cái bẫy của họ, rằng nó không phải là con đường để đưa chúng ta đến chân lý. Ông nói rất nhiều về cái bình diện của Tâm con thấy rất là hay. Sau đấy con cũng đọc tiếp một số tác giả rất nổi tiếng như là ông Nisharanda Maharai, hay là ông Rahana Myhashi cũng là những Bậc mà con có cảm giác là minh sư cho con rất nhiều. Nhưng về sau con mới phát hiện ra một cái kho của những người theo luận thuyết Nhất Nguyên luận – tức là không hai, tất cả chúng ta là một. Bản chất đích thực của chúng ta là một. Khi chúng ta phát hiện ra bản chất đích thực của chính mình thì cũng là bản chất của vũ trụ và thế giới. Con chưa ngộ nhập được cái điều này nhưng mà nó chắc chắn đúng, và nó giống như là những điều mà Thầy dạy, Thầy đã trải nghiệm, Thầy nói. Thầy nói là Thầy có ba lần trải nghiệm. Lần trải nghiệm đầu tiên cho Thầy thấy là cái hạnh phúc chân thật đích thực là gì. Cái mà mọi người lâu nay tìm kiếm nhưng mà nó là những cái cảm xúc nhất thời, nó qua đi nhưng mà cái mà Thầy trải nghiệm thì nó không biết nó chân thật nhưng cho đến khi mà ta gặp nó, ta không thể biết định nghĩa nó là gì, không thể nghĩ bàn. Chỉ đến khi gặp nó thì ta biết “À! đây là điều ta đang đi tìm, là những điều chân thật”. Và con tin vào điều Thầy nói lắm. Rồi cái lần trải nghiệm thứ hai mà Thầy nói là trạng thái cái đầu của Thầy nó bị khóa, tức là cái bộ máy suy nghĩ nó không hoạt động được. Và cái lần thứ ba là cái hệ thống khái niệm kinh nghiệm của quá khứ của mình, những cái gì mình học nó đổ vỡ hết. Con thấy cái này nó rất trùng với những cái của các Bậc ngộ đạo. Nó có thể khác nhau nhưng mà nó trùng cả về mặt lý thuyết lẫn sự chia sẻ của họ. Và con thấy Thầy là một người mà chẳng bao giờ đọc kinh đọc sách trước đây mà sao lại trùng với những người chả có liên quan gì đến mình - người ta nói cũng cùng một cái như thế. Điều này làm cho con thấy rằng Thầy là người Việt Nam đầu tiên mà con biết còn sống mà nói những cái điều mà các Bậc Ngộ đạo ngày xưa cũng nói - từ những bài thơ Thầy viết trong những năm 2000, 2001 đấy - khi con so với những bài thơ của Lục tổ Huệ Năng con đọc con thấy rất là giống với những điều Thầy nói. Ông ấy nói bốn câu mà lắm lúc hình như Thầy cũng nhắc lại ấy là “Bồ đề thì vốn không cây - Là gương sáng chẳng cần đài - Bổn lai vô nhất bản - Nơi đâu vướng bụi trần”. Cái đấy con cho là ông ấy đã đi đến cái tuyệt đối. Con thấy Thầy nói nó trùng với những cái đấy và nhiều những cái Bậc khác. Con nghĩ rằng là đây là tất cả. Lâu nay con chỉ cảm nhận là con đi đúng đường nhưng mà chính con có một cái điều mà con thấy rằng là con bị mắc bởi cái là con cần phải có cái trải nghiệm. Nhất định là con người ta phải đi đến cái tận cùng chứ nếu không thì chỉ khơi khơi thôi thưa Thầy. Rất nhiều người có thể theo Thầy nhưng nếu mà ta không đi đến tột đỉnh của vấn đề - giống như những bài Thầy nói - là nếu ta chưa chạm vào thì tất cả những điều ta nói chỉ là lý thuyết thôi. Nên con muốn là phải chạm đến cái nơi mà Thầy đã chạm. Thầy đã chỉ cho chúng con nhưng mà cái này con nghĩ là nó còn phụ thuộc vào cái Hồng ân, phước đức của từng người nữa. Cái này nó rất là khó nói nhưng mà con vẫn tin cái điều ấy. Dạ, đấy là về phần cá nhân con, con xin chia sẻ với Thầy ạ.
- Thầy cười: Cám ơn Bỉ Kiến. Bỉ Kiến có đọc nhiều những sách về triết học Phương Tây Platon, Aristot, rồi có đọc về Lão Tử Khổng Tử hay gì khác nữa không? Có một số nền văn minh khác Ai Cập, Hi Lạp, châu Âu, v.v…
- Bỉ Kiến: Thưa Thầy con không đọc. Con rất thích triết nhưng thực ra con lại không đọc. Khi con may mắn con đọc được những thứ này thì con nghĩ đó là tất cả rồi. Con nghĩ là nếu con đọc nữa thì nó cũng không tốt nên con không tìm đọc nữa. Mà con thấy là nói cho cùng thì không có cái gì vượt qua cái Biết này được nên con dừng lại ở đấy. Con nhớ lại một câu của ông Socrates - nhà triết học nổi tiếng. Ông ấy nói mỗi hai chữ là “Know yourself”. Nhưng người đời lại hiểu theo cái nghĩa mà con cho là rất là nông cạn, nghĩa là “Biết mình biết ta trăm trận trăm thắng”. Khi mà ông ấy nói “Know yourself” tức là biết được cái bản chất đích thực của mình là cái gì, và khi đó cũng biết bản chất của vũ trụ. Triết học phương Tây thì con thấy người ta hay dùng cụm từ “Ý thức thuần khiết” hay là “Ý thức nguyên thủy” hay “Pure consisness” hoặc là “Awaredness”. Con nghĩ rằng đó là thứ vô tướng nhưng mà nó lại có thật ngay ở đây bây giờ không ai có thể bác bỏ được. Và con nghĩ rằng mình phải làm sao để ngộ nhập trở lại cái đấy chứ không phải là cái gì khác. Theo con nghĩ thì như vậy. Xin Thầy làm sáng tỏ cho con cái vấn đề này. Con cảm thấy con bị mắc lắm.
- Thầy: Có vị nào nghiên cứu về khái niệm hạnh phúc của Triết học Phương Tây người ta đưa ra như thế nào không? Trong đó có Socrates, Platon hay là những vị khác. Trung Ý có bao giờ nghiên cứu cái đó chưa?
- Duy Trung Ý: Thưa Thầy con chưa bao giờ đọc. Con cũng ít đọc sách. Những cái mà con hỏi Thầy vừa rồi đấy là vì con nghe được, cảm nhận được trong cuộc sống thôi, chứ con thì không đọc kinh bao giờ cả. Cuốn kinh duy nhất mà con đã đọc - bị đọc thì đúng hơn – là “Chú Đại Bi”. Cách đây một năm con lên vùng Kailash (Tây Tạng) với tính chất vừa đi thám hiểm vừa đi chơi vậy thôi. Người ta bảo lên cái vùng đó là rất linh thiêng cho nên phải học thuộc “Chú Đại Bi”. Thế là con mới mượn cuốn “Chú Đại Bi” về đọc mà mãi chẳng hiểu được gì cả, bởi vì nó toàn tiếng Tàu tiếng Hán rồi tiếng gì đấy trong khi đầu óc của con nó đã quen là phải hiểu thì mới nạp vào trong đầu được. Tóm lại là con cũng không thuộc được. Lúc cần phải đọc thì lại giở cuốn sổ nhỏ ra đọc và sau khi đi về an toàn rồi thì con cũng bỏ qua một bên chẳng bao giờ đọc nữa.
- Thầy: Cái tên của vùng đó là gì? thuộc nước nào? ở đâu?
- Duy Trung Ý: Dạ vùng ấy ở Tây Tạng ạ, tiếng Anh nó gọi là Kailash – là vùng mà những người mộ đạo coi là thánh địa linh thiêng.
- Thầy: Nhưng mà Trung Ý có lên đó chưa? thấy nó làm sao?
- Duy Trung Ý: Dạ con lên đó rồi. Con lên đó một năm ạ.
- Thầy: Lên đó một năm luôn?
- Duy Trung Ý: Dạ không, tức là cách đây một năm con lên trên đó.
- Thầy: Vậy hả? lên đó mình có cảm nhận gì, nhớ lại mình có cảm giác gì?
- Duy Trung Ý: Dạ, thứ nhất là nó ở trên vùng núi cao, không khí rất loãng. Khi mình lên trên đó thì đi một vòng quanh ngọn núi Kailas có độ cáo trên đỉnh chừng 6.700m. Còn đi xung quanh nó người ta gọi là Kora thì mất chừng khoảng hai hoặc ba ngày đường. Lên trên đó có rất nhiều khách từ các nước Ý, Nga, Đức, Nhật, Trung Quốc rồi khắp nơi đến. Người du lịch cũng có mà người hành hương đi cũng nhiều. Đấy gọi là Kora khoảng 52km. Phía trên đấy khoảng chừng bốn nghìn chỗ cao nhất ở vùng đấy là một cái đèo khoảng 1.200m. Sau đó con có vào cái vòng trong họ gọi là Inner Cora, là cái vòng đi sát trong núi Kailash. Người ta nói rằng để có đủ cái năng lực tâm linh thì anh phải đi ít nhất ba vòng ngoài. Nhưng vì con không có thời gian cho nên con cứ đi vào luôn mặc dù người ta bảo thế là rất nguy hiểm. Cũng may mắn là con đã lên đến đó và đã trở về an toàn trong ngày. Và cái độ cao nhất mà con đã phải đi qua cái vòng đó là 6.200m. Về cảm giác thì con cũng có cảm giác ở đấy có một cái năng lực tâm linh rất là mạnh. Con không hiểu đó là loại năng lực gì nhưng khi mà con đến Thung lũng tử thần đó - thường khi đi trên độ cao như thế rất là mệt, chỉ đi chừng một hai chục mét là phải đứng lại thở. Nhưng khi mà con đến Thung lũng tử thần đó thì ở đấy độ cao khoảng chừng 4.200m thì mình lại cảm thấy như là đi trên mặt đất bình thường. Thậm chí có cái cô vác đồ cho con hôm trước bị đau lưng nhưng khi đi vào trong ấy rồi, lúc đi ra thì cô ấy bảo đã hết đau lưng. Nhìn chung cảm giác cũng là lạ, con cũng không hiểu nó là cái gì. Con cũng tò mò vậy thôi.
- Thầy: Thầy cám ơn Trung Ý. Liễu Thức Tuệ có tìm hiểu khái niệm hạnh phúc qua Triết học Phương Tây chưa?
- Liễu Thức Tuệ: Dạ hồi trước con đọc nhiều sách lắm Thầy ạ. Con đọc Socrates, đọc Platon, đọc nhiều lắm mà giờ con quên hết rồi.
- Thầy: Nhưng con có nhớ được về khái niệm hạnh phúc như thế nào không?
- Liễu Thức Tuệ: Con không nhớ mà con chỉ nhớ Thầy (cười). Con chỉ nhớ là Thầy dạy hạnh phúc nó cũng chỉ là một cái trạng thái tâm lý. Mà thực ra con người mình không có cái tôi nào hết, không có một cảm xúc nào hết, không có một cái trạng thái tâm nào hết, nó trống rỗng hoàn toàn. Cho nên nếu mà mình có một cái định nghĩa về hạnh phúc thì tự nhiên nó sẽ nảy sinh một cái định nghĩa đối lập lại là không hạnh phúc. Cho nên tất cả nó chỉ là những cái cảm giác thôi. Hạnh phúc nó cũng chỉ là một cảm giác trong nhiều cảm giác. Khi mà cảm giác nó lên tới cao trào, lên tới đỉnh cao rồi thì nó lại thoái trào, nó lại xuống nó lại mất đi. Cho nên hạnh phúc nó cũng lại là một trạng thái tạm thời chứ nó không kéo dài mãi. Chỉ khi nào mình quay về được cái trạng thái tâm – con tạm dùng từ trạng thái tâm – hay là một cái trạng thái trống rỗng mà ở đó mình không có cảm xúc nào hết thì đó mới chính là con người thật của mình, là cái trạng thái thật sự của mình và nó mới là mình thật, nó ổn định. Cho nên thực ra là con người cũng không có hạnh phúc luôn. Mà hạnh phúc cũng chỉ là một khái niệm chỉ một cái trạng thái mình đạt được. Con quay lại chút xíu những điều mà anh Duy Minh Bỉ Kiến chia sẻ. Anh chia sẻ rất là nhiều những khái niệm anh đọc được từ sách rồi so sánh với những điều mà Thầy dạy, và có nói là những điều Thầy dạy giống như là những điều các Bậc Giác ngộ đã từng dạy và anh muốn đạt được tới cái điều đó. Anh muốn trải nghiệm được cái điều đó. Anh cảm thấy rằng nó đúng quá. Nó là cái thấy bởi vì các Bậc Giác ngộ đều có cùng cái khám phá như nhau. Con thấy rằng là cứ nghe Thầy là không tin vào bất cứ một cái gì hết, không tin bất cứ một ý nghĩ nào diễn ra trong đầu mình hết, không đọc một cái gì hết. Tại vì khi mình đọc là tất cả những cái đó là mình thấy từ một cái sự diễn đạt nhỏ hẹp từ một cái tầm nhìn phóng chiếu ở một cái góc độ nào đó của những người viết ra cuốn sách đó thôi. Cho nên nếu mình đọc những cuốn sách đó hoặc là ngay cả khi mình nghe lời của Thầy Duy Tuệ mà mình lại lấy đó làm một cái điểm đo lường cho những sự chứng ngộ cho những cái hiểu biết của mình thì nó cũng lại là một cái sự hạn hẹp khác. Cho nên là phải bỏ hết, bỏ tất cả, không suy nghĩ gì hết, không đọc gì hết. Rồi dần dần mình sẽ trở về được một cái trạng thái, ở cái trạng thái đó và mình quan sát được cái đầu của mình, quan sát ý nghĩ của mình, quan sát được cảm xúc của mình thì lúc đó không cần một cái khái niệm gì hết mà mình vẫn hiểu được nó là cái gì. Khi người ta thấy hạnh phúc là mình hiểu người ta đứng ở chỗ nào để người ta nói về hạnh phúc. Dạ con chia sẻ vậy thôi. Con cũng không biết nói gì hơn.
- Thầy: Cám ơn Liễu Thức Tuệ. Như vậy thì chắc là Liễu Thức Tuệ bây giờ khó lấy chồng đúng không? Bây giờ nếu ông xã cũ mà ông ấy về năn nỉ xin xí xoá hết rồi xin về làm chồng trở lại thì Liễu Thức Tuệ chắc cũng không còn cái cảm giác gì để lấy chồng nữa. Cái này cũng hơi kẹt hả! Có lấy chồng lại được không?
- Liễu Thức Tuệ: Cái này con cũng không nói trước được Thầy ơi, tại vì nếu nói trước thì lại kẹt vô cái điều mình nói nữa.
- Thầy cười: OK, cám ơn Liễu Thức Tuệ. Cám ơn quí vị. Tôi xin chia sẻ với quí vị mấy điều lý thú. Quí vị có trao đổi như vậy hay lắm, có như vậy quí vị mới khá được và cuộc nói chuyện của chúng ta nó mới hào hứng được, nó mới giải quyết được chuyện của chúng ta, và con cháu của chúng ta mai sau nó mới cảm thấy tự hào về cha ông của nó về một mặt nào đó đã để lại cho nó những cái gợi ý để nó đi vào một sự khám phá chính nó chứ không phải là để lại cho nó những kiến thức.
Trong này có mấy chỗ thế này tôi lưu ý quí vị để quí vị hiểu thêm. Khi mà quí vị tới một vùng đất lạ dù cho người đông, không cần phải ở độ cao gì hết. Nơi đó hoàn toàn lạ, cảnh lạ người lạ hoàn toàn. Nó không có cái gì mà quí vị đã từng thấy. Quí vị chưa bao giờ từng thấy, chưa bao giờ từng nói chuyện với người ta, chưa bao giờ đọc một tài liệu nào liên quan đến vùng đất đó, đến cái xứ sở đó con người đó. Với một môi trường, một hoàn cảnh mới hoàn toàn trên hành tinh này như vậy, thì trong cái lúc ấy những kinh nghiệm mà quí vị đã biết rồi trong đầu óc của mình nó tạm thời lắng xuống, thì quí vị thấy hay lắm. Quí vị chú ý nhé, tôi nói tới đâu quí vị ráng chú ý. Cũng như bây giờ quí vị đi lên vùng núi cao Tây Tạng hồi nãy mà Duy Trung Ý nói đó, đi thám hiểm trên đó. Lên tới một độ cao gần bẩy nghìn mét so với mặt biển hay là vào một cái hang động gì đó, thì quí vị chú ý tới cái từ trường vật lý. Quí vị nhớ rằng chúng ta đang tồn tại, phát triển, hiện hữu, rồi vận hành, tồn tại, rồi phát triển, rồi hủy diệt – chúng ta đang đi trong một cái quá trình như vậy. Quí vị để ý rằng nó có một cái nguyên tắc vô hình, nó có một cái luật vô hình nó nâng đỡ hay là nó tạo ra cái điều kiện hiện hữu vận hành phát triển hủy diệt này. Nó có một cái luật vô hình đó. Quí vị thấy cái hoa đó – nó sinh ra, nó đẹp, màu sắc cân đối, nó phát triển, nó phát mùi, rồi nó hủy diệt. Chúng ta cũng vậy. Như vậy thì cái ý nghĩ của chúng ta nó cũng vậy, nó phải có điều kiện gì thì nó mới ra được. Rồi chúng ta đi tới một vùng đất ở độ cao nào đó, cái từ trường vật lý nó không có điều kiện, nó ảnh hưởng tới hơi thở chúng ta, nó ảnh hưởng tới cái vận hành của cái hệ thống về máu huyết trong người chúng ta. Toàn bộ điều kiện vật lý trong người chúng ta nó có một cái điều kiện nào đó nếu phù hợp thì cái tính thấy và tính hiểu nó sẽ hoạt động, nó phối hợp với não nó hoạt động. Trên cơ sở đó có điều kiện để ý nghĩ nó ra như thế nào. Bởi vì chúng ta tới một nơi mà cái từ trường nó chưa đủ điều kiện cho ý nghĩ ra, thì ý nghĩ nó tạm thời khóa lại hoặc là nó giảm đi hoặc nó loãng đi. Cái mà người ta cảm thấy nó linh thiêng, nó lạ lẫm chính là lúc ấy người ta không nghĩ về người ta được nữa, hay là cái chuyện người ta nghĩ về người ta nó giảm tối đa.
Giống như bây giờ quí vị đang có một nỗi đau bị mất của, hay có một sự tức tối thất tình lục dục gì đó không biết, thất vọng cái gì đó không biết, đau khổ quá chịu không nổi. Bây giờ có một ai đó dẫn quí vị tới một môi trường mà nó hoàn toàn mới, trong đó cũng có người có cảnh có cây có đủ thứ; hoặc là dẫn quí vị tới một khu vực nào đó núi thật cao hay là sông thật sâu nơi mà cái từ trường vật lý nó không đủ điều kiện cho cái suy nghĩ của quí vị nó làm việc thì quí vị tạm quên cái nỗi đau đó, tạm quên cái sốc đó. Mà nếu nó ở độ cao nữa thì quí vị chỉ còn biết đối phó với cái hoàn cảnh đó thôi, đầu óc của quí vị không thể nào trở lại với quá khứ của quí vị được nữa. Đó, trong một điều kiện bắt buộc không thể trở lại được nữa thì quí vị cảm thấy hoàn toàn mới và cảm thấy có một điều gì đó linh thiêng. Thậm chí kẻ đau lưng cũng hết đau lưng, nhức đầu cũng hết nhức đầu luôn. Cũng giống như bây giờ mình nhức răng quá chịu không được, hay là đau ruột thừa quá chịu không được, mình vô bệnh viện. Mình đau quá nhưng khi nó cho một liều thuốc mê vô thì mình nằm đó nhưng mà mình tỉnh bơ không thấy đau nữa, mặc dù người ta chưa chữa trị gì hết. Mặc dù cái hoàn cảnh của cái ruột thừa kia vẫn chưa cắt vẫn chưa làm gì hết nhưng mà cái điều kiện để cái não nó làm cho mình có cảm giác đau thì hết rồi. Không có điều kiện đó nó không còn hoạt động được, người ta đã làm tê liệt cái điều kiện đó rồi. Bình thường vì mình đã biết cái chuyện vô bệnh viện thì nó ưa làm cái đó cho nên mình không thấy nó lạ, mình không thấy nó nhiệm màu chứ sự thực là nó nhiệm màu đấy chứ, nó lạ đấy chứ! Nhưng vì mình biết nó là khoa học cho nên mình nói đó là khoa học. Khi mình tới một vùng đất lạ, một vùng đất cao mình thấy nó nhiệm màu là vì mình không nghĩ tới vấn đề khoa học. Chứ nếu mình nghĩ tới vấn đề khoa học, mình là một nhà khoa học mình nghiên cứu về vấn đề tác động của từ trường vào điều kiện của não bộ thì mình thấy nó hoàn toàn khoa học, không có gì hết, hết sức khoa học, không có gì linh thiêng màu nhiệm gì hết. Nhưng mà nó có cái giá trị nó cho chúng ta cái cơ hội nhận biết rằng cái sự rắc rối của suy nghĩ nó làm cho chúng ta phiền phức quá. Nếu giá như cái suy nghĩ của chúng ta nó không có điều kiện hoạt động mà nó êm ái như ở đây thì hay biết mấy. Nhưng sau đó một ngày hay một tháng gì đó không biết, quí vị bay trở về. Cái sự đối phó với môi trường, cái vấn đề thích nghi với môi trường mới quí vị không còn cố gắng làm nữa, quí vị trở về môi trường cũ. Máy bay về tới bầu trời Hà Nội hay Sài Gòn rồi thì bắt đầu một cuộc sống của quá khứ nó từ dưới đất hay nó chui từ đâu ra mình không biết, bắt đầu một cái thế giới trong đầu óc quí vị hình thành trở lại như cũ. Cái đó nó rất là đơn giản không có gì khó hiểu cả. Có lẽ ai cũng biết chuyện này, nếu mà tôi nói như vậy có lẽ quí vị hình dung ra được hết.
Vậy thì cái lúc mà quí vị ở trên cái đỉnh núi cao sáu bảy nghìn mét kia quí vị thấy hay quá - hay quá tức là cái đầu mình nó không nghĩ được gì về quá khứ mà mình cũng chẳng có mơ ước được gì về tương lai hết. Mình đang ở trong cái thực tại đó và mình đang thích nghi với cái thực tại đó, cho nên quí vị thấy OK quá hạnh phúc quá. Nhưng bắt đầu trở về thì nó khác rồi. Vì thế mà tôi khuyến khích quí vị nên đi, nhưng đừng bao giờ thấy nó linh thiêng gì ở ngoài đó hết. Hết sức là khoa học. Và ở cái thời điểm mà quí vị đang ở trong một cái thực tại mới, một hoàn cảnh mới hoàn toàn, tức là quí vị sống hoàn toàn với cái thực tại đó, quan sát nó, lắng nghe nó, lắng nghe chính mình, cảm nhận mới mẻ, tất cả đều mới hết. Quí vị đang ở trong cái thực tại đó. Quí vị đang thưởng thức, hay đang đối ứng, hay đang phù hợp nó, mới hoàn toàn. Quí vị đang ở trong một điều kiện hòa vào trong cái đạo đó trong hoàn cảnh đó – mình tạm gọi nó là một cái đạo. Quí vị nhập vai vào, quí vị không có tách rời ra được đâu, nhập làm một. Đầu óc quí vị không còn cái suy nghĩ gì nữa cho nên nó nhập làm một thôi. Cho nên cái suy nghĩ nó chia cái đầu óc quí vị ra thôi. Nếu cái suy nghĩ nó dừng lại thì tự nhiên quí vị đâu có bị chia ra được nữa, quí vị nhập vào làm một. Cái mà nó nhập vào làm một đó chúng ta hình dung nó dùng một khái niệm gọi là đạo. Nhưng mà nó nhập vào làm một mình cảm thấy OK lắm, rất thích.
Quí vị thấy đấy một em bé từ nhỏ cho đến mười hai mười ba mười bốn tuổi nó có khi nào biết ghét là cái gì đâu. Nó không có cái ý niệm phân chia gì nhiều, ít lắm. Đa số nó sống hồn nhiên và nó thương là nhiều. Cái gì nó cũng thương được, cái gì nó cũng thích được hết. Nhưng khi nó lên mười sáu mười bảy mười tám bắt đầu cái gì nó cũng chống lại, vì nó nghĩ là, nó cho là nó đã trưởng thành. Cái thời điểm đó nó bắt đầu nghĩ về nó và nó nghĩ về người khác nhiều lắm. Cho nên nó thấy nó khác người khác. Cha mẹ nó không giống nó, nó không giống cha mẹ nó. Nó muốn thoát khỏi cái sự ràng buộc này để nó sống theo định nghĩa về chính nó cho nên nó chống lại, và thậm chí nó chống lại xã hội luôn. Vì nó định nghĩa về chính nó khác với nó định nghĩa về người khác. Cho nên nó bực bội, nó mâu thuẫn, nó đối kháng, nó chống đối, và thậm chí nó ghét nó căm thù nhiều hơn. Đó là tôi nói chuyện con nít.
Bây giờ tôi nói chuyện quí vị thanh niên. Quí vị nhớ lại đi, hồi quí vị mới gặp nhau với đối tác khác giới của mình. Quí vị mê mẩn không chê chỗ nào. Nó có lỗi mấy cũng tha thứ, toàn khen, không thấy nó ngủ không được, không gặp nó ngủ không xong, ăn không ngon ngủ không yên. Vô bệnh viện nằm, làm đủ trò, nó có lỗi gì cũng tha thứ, có giận có chửi nói gì thì nói chứ cuối cùng cũng tha thứ cũng yêu thương. Không có ghét, không có căm thù, đã lắm, thích thú vô cùng. Nhưng mà khi đã xong được hết rồi, tất cả OK nó rõ hết rồi, cái gì xảy ra? Lần lần anh thấy cái này không vừa ý cái kia không vừa ý. Cái đầu anh nó bắt đầu đánh giá lại. Nó đánh giá về chính anh, đánh giá lại về người kia hết. Chứ còn thời gian mới gặp nhau có đánh giá gì đâu! Sướng quá, sướng quá, mình đang ở trong cái giai đoạn thần tiên sướng quá! Dù có Chúa có Phật gì đứng đó mà phát hào quang cũng kệ nó thôi chả có ý kiến gì đâu. Cái lực - nó gọi là lực tập trung vào - nó hút vào ghê gớm lắm, quên hết. Cho nên nếu không vừa lòng là chết ngay, tự tử liền. Cho nên quí vị thấy đấy nó đơn giản vậy thôi có gì đâu. Quí vị về ở bắt đầu khá khá rồi, bắt đầu quá khứ của ông bắt đầu lòi ra, quá khứ của bà bắt đầu lòi ra. Nghĩa là bắt đầu một sự để ý ngược lại hết. Và bắt đầu lắc đầu, và ghét nhiều hơn thương. Đó là cái cách làm việc của đầu óc mình nó vậy đó. Khi mà nó có nhiều cái data (cơ sở dữ liệu) rồi thì lúc bấy giờ nó khác. Còn lúc đầu nó có data đâu, không có. Lúc đầu nó chỉ là sự nhìn và cảm nhận thôi, cảm xúc thôi. Và nghe cái gì cũng sướng lỗ tai lắm. Nhưng bắt đầu sau đó rồi thì toàn bộ những lời nói và ứng xử của thời kỳ trước đó quí vị chiếu lại, giống như là người ta quay phim trên các trận đánh bóng đó. Bây giờ bắt đầu người ta chiếu chậm lại xem thử thằng cha đó bữa trước nó có cái lỗi gì, nó dùng tay phải hay tay trái, có hay không. Maradona có dùng tay đánh bóng hay không. Hồi đó thì người ta quên hết không để ý. Nhưng mà sau đó thì bắt đầu nó đem máy chiếu nó phân tích chạy chậm lại. Đúng rồi, nó dùng tay đánh thật! Thì sau này cũng vậy, khi quí vị có con, quí vị bất bình với nhau rồi, bắt đầu nó xì ra cái gì đó rồi thì tất cả những điều tốt đẹp nhất ban đầu nó trở thành cuốn phim nó chiếu chậm lại hết. Hồi đó tại sao ông ấy cười? Hồi đó tại sao ông ấy ôm mình? Hồi đó tại sao ông ấy thế này? Đa số là giả dối mà hồi đó tại sao mình ngu quá mình tin hết. Bắt đầu phân tích lại. Đầu óc mình nó bắt mình làm việc theo kiểu như vậy. Hạnh phúc không còn nữa. Tức là bắt đầu nó chia ra rồi. Đầu tiên lúc hai người chưa gặp thì hai là hai; khi mới gặp hai là một; sau một thời gian rồi một mới tách ra thành hai. Mà lúc cả hai là hai chưa ai biết ai nhưng mà vừa mới biết rồi hai thành một đó – thời kỳ đó vui lắm. Nhưng bắt đầu được một thời gian rồi cái đầu nó bắt mình phải suy nghĩ đánh giá lại đánh giá chính mình và đánh giá người kia thì bắt đầu nó tách ra làm hai, bắt đầu đối phó. Bắt đầu đi xem bói, xem tuổi, đi cầu Chúa, đi cầu Phật, đi xem tử vi, xem tướng số, bắt đầu tới tôn giáo, bắt đầu tới những nhà cố vấn tâm lý.
Nhưng bây giờ quí vị học cái này quí vị rõ rồi: mình sửa cái đầu mình là xong hết, nó khoa học vô cùng, nó may mắn. Cho nên tôi nói người Việt Nam may mắn lắm. Tự nhiên tôi được chọn vào một cái cảnh giới như vậy, một cảnh giới của đầu óc như vậy chứ không phải cảnh giới ở bên ngoài. Cái đầu óc mình nó đi vào một cảnh giới như vậy. Nó khóa chặt hết. Cái lúc mà tôi trải nghiệm lần đầu tiên ba chục phút đó, giờ mình nói cho nó lung tung chơi chứ chả có nói được cái gì. Lúc ấy tôi chỉ biết rằng tôi không còn biết tôi là ai; tôi không còn biết thế giới bên ngoài là ai; tôi không có cái tên gì hết; tôi không có nhà cửa không có gia đình không có bè bạn không có cha mẹ không có tên tuổi gì hết; tôi chẳng biết sự tồn tại của thế giới và tôi cũng chẳng biết sự tồn tại của chính tôi. Tôi không biết, hoàn toàn không biết. Tại cái thời điểm nó diễn ra cái trạng thái ấy trong đầu óc của mình, hoàn toàn mình không hề nhận thức, không thể định nghĩa được mình là ai, mình không thể nhận thức được thế giới bên ngoài. Gần như hoàn toàn không nhận thức được gì về thế giới chung quanh mình và kể cả chính mình, chỉ ở trong một cái trạng thái mà không có chủ thể - tạm thời dùng khái niệm “chủ thể”. Cái chữ “chủ thể” đó để chỉ một cái gì đó về chính mình hay ai đó. Nó không có cái đó. Đó là bước khởi đầu. Nhưng mà vào khoảng hơn mười năm về trước, trước khi diễn ra cái bước khởi đầu này, bỗng dưng tôi ở trong một hoàn cảnh hết sức là bực bội, khó chịu, tức tối. Tự nhiên trong đầu mình nó phóng ra một cái sự thấy – mình không biết nói làm sao. Mình thấy là ở đời này - chắc chắn rồi, không thể trật đi đâu được cả - không có sức mạnh nào mạnh hơn tình yêu thương của con người. Tự nhiên mình thấy vậy thôi. Và có lẽ từ đây về sau mình sống bằng cái thấy này và tập sống với cái thấy này. Và lấy đây làm một chủ đề chính trong đầu óc, trong đời sống tinh thần của mình để ứng xử ra, từ bên trong lẫn bên ngoài ứng xử ra theo đường lối này, theo cái thấy này – tức là không sức mạnh nào mạnh hơn tình yêu, mạnh hơn tình thương. Trước khi nó xảy ra cái sự kiện mà trải qua ba mươi phút tuyệt hảo đó, thì khoảng mười hai năm về trước tôi trải qua một tình huống như vậy. Mà chẳng ai dạy mình, chẳng ai nhắc nhở mình, mình cũng chẳng đọc sách nào dạy mình chuyện ấy. Thành ra tôi không học cái lý thuyết nào về tình yêu tình thương cả, mà cũng chẳng có tôn giáo nào dạy mình về tình thương cả. Có lẽ sự may mắn là tôi không được tôn giáo nào dạy tôi về tình thương. Mà cha mẹ tôi cũng không dạy tôi về tình thương. Trường học cũng không dạy tôi về tình thương. Không ai dạy tôi về tình thương cả, mà tôi cũng chẳng học cái gì về tình thương hết. Nó cũng may mắn có lẽ mình không học cho nên mình không có khái niệm gì về tình thương. Bỗng dưng tự mình thấy là cái sự người này yêu người kia – cái năng lực của tình yêu là nó mạnh nhất. Rồi dần dần sau này có điều kiện có thời gian mình mới nghiên cứu lại, mới nhớ lại mẹ mình ngày xưa làm sao, chứ hồi trước mình đâu có để ý mấy cái đó. Sau này mình mới nhớ lại, giống như tất cả sự nhớ lại là để chứng minh cho cái sự thấy này thôi. Và sau đó hình ảnh người mẹ là lớn nhất, nó cứ ám ảnh trong đầu mình giống như để mình chứng minh vậy thôi. Rồi mười mấy năm sau nó trải qua ba mươi phút trải nghiệm ấy. Rồi khi tự nhiên cái đầu óc mình nó hồi phục lại bình thường thì nó ở trong cái thời điểm tích tắc khi nó chưa kịp trở về với thế giới gì nhiều, thì nước mắt nó chảy và có sự cám ơn. Và tích tắc hai ba giây sau đó thì thấy những người chung quanh mình đang đắm chìm trong một cái đời sống không phải gọi là sung sướng gì nhưng mà họ chưa nhìn thấy thôi, đại loại như vậy. Rồi sau đó mấy năm nữa thì nó vào các tình huống khác và nó cứ diễn tiến như vậy. Nếu mà tính từ khi có cái thấy về tình thương đó cho đến khi tất cả mọi khái niệm nó sụp đổ hết hoàn toàn thì vào khoảng gần hai mươi năm chứ không phải ít. Và sau gần hai mươi năm tôi đã phát hiện ra được tất cả những vấn đề quan trọng rồi thì tự nhiên tôi ngầm cho rằng sự khám phá này, sự trải nghiệm này là tài sản quý giá của dân tộc Việt Nam – trước nhất là của dân tộc Việt Nam bởi vì mình sinh ra và lớn lên trong nền văn hóa Việt Nam với hình tướng của người Việt Nam, với ngôn ngữ Việt Nam. Cho nên nếu có điều gì mình chia sẻ được thì trước nhất người Việt Nam sẽ hưởng trước.
Rồi sau đó tôi bắt đầu một cuộc đọc sách ghê gớm để xác định vấn đề này nó là cái gì. Ví dụ như tôi đọc Tứ Diệu Đế thấy có khái niệm khổ, thấy có những vấn đề diệt khổ nhưng mà ngược lại với cái khổ là một thế giới Niết Bàn, một cái đại lạc của Niết Bàn, thế thôi, chứ không thấy nó hạnh phúc mà cũng không nói Niết Bàn nó ra làm sao. Chỉ nói là niềm vui của Niết Bàn. Tôi đọc thấy tám con đường diệt khổ rồi này kia nọ khác rồi thấy cứ xà ngoằng xà ngoằng chả giải quyết được chuyện gì. Rồi tôi tự đặt vấn đề là không biết khổ có thật hay không mà người ta lại đặt vấn đề ra như thế này? Tôi không dễ tin đâu quí vị. Tôi không có dễ gì mà tin cuộc đời là bể khổ đâu, mặc dù cuộc đời của mình trải qua đúng thật là tất cả đều là khổ hết không có cái gì vui cả. Nhưng không bao giờ tôi cầm đọc cuốn sách đời là bể khổ đó là chân lý phải thừa nhận - không bao giờ đầu óc tôi nó dễ dàng đến mức như vậy. Tôi đặt ngay vấn đề là có quả thật cuộc đời này là bể khổ hay không. Mà nếu quả thật đời này là bể khổ thì tại sao mình cũng chưa thấy có khái niệm gì nhiều về vấn đề này, và tám con đường diệt khổ này sao nó cứ xà ngoằng xà ngoằng hoài. Thí dụ như là chánh kiến tức là phải thấy đời là đau khổ, phải thừa nhận cái Tứ diệu đế này. Cuối cùng tôi thấy cũng giống như là phủ bênh phủ, huyện bênh huyện vậy thôi. Thành ra tôi thấy không có được, chưa được. Tôi chưa vừa lòng với cái sự trình bày này chứ tôi không có chổng khu như người khác - cứ đem cuốn sách lên rồi đốt nhang rồi lạy đâu quí vị. Tôi rất là khoa học, rất là nghiêm túc, rất là tỉnh táo, không có dễ gì thuyết phục được tôi.
Rồi sau đó tôi đi vào thực tiễn cuộc sống. Tôi gặp người này gặp người kia. Tôi nghe người ta than rồi tôi mới hỏi người ta để chứng minh lại cái chân lý này xem có đúng hay không, bốn cái điều mà người ta trình bày cái gọi là chân lý này mình hiểu làm sao trong cuộc sống thực tế. Tôi tìm hiểu người này tìm hiểu người kia qua tiếp xúc. Bắt đầu cái sự nghi ngờ của tôi càng ngày càng lớn và càng được chứng minh hơn. Rồi khi tiếp xúc với nhiều người trên thế giới càng ngày tôi lại càng thấy rõ vấn đề hơn và kinh ngạc hơn. Bắt đầu từ đó tôi mới thấy nguy hiểm quá! Tất cả mọi khái niệm này nó giết chết hết con người, vô cùng nguy hiểm. Cho nên sau này tôi thấy có nhiều vị gửi thư cho tôi hay là đưa lên chat room, hay đưa lên diễn đàn – nào là rót nước vô cái bình không đáy, rồi đem những cái chuyện mà quí vị đọc ở đâu đâu, sách thiền này sách thiền khác… Tôi đọc tôi thấy rất là thương, tôi thấy toàn bộ những người đi theo con đường này là chết sạch trơn hết. Những người đã có tâm đạo thật, năng nổ tìm kiếm những cái mới thật nhưng mà kiểu đó thì chết hết, tiêu hết. Và tôi nghiên cứu đến các nhà trí thức Việt Nam là những người dẫn đầu cho sự hiểu biết của dân tộc của đất nước mình. Tôi thấy chết chết nguy hiểm quá. Tôi nghiên cứu qua hoạt động của các tôn giáo tôi cũng thấy nguy hiểm quá. Chết, nguy hiểm cho dân tộc mình quá! Bây giờ làm sao đây? Tôi đem chuyện ấy tâm sự với một số vị gặp tôi ban đầu, thì người ta bảo “Thầy không chùa, không nhà, ai người ta tin thầy? Không có kiến thức, không có tiền, thầy làm cái gì được bây giờ? Người ta chống lại thầy, rồi người ta nói thầy điên, làm cái gì?”
Nhưng tôi nói tôi cũng phải cám ơn một số kinh sách Phật giáo, tôi rất là cám ơn. Trong đó tôi nhớ bốn năm điều mà trong câu chuyện Đức Thích Ca trả lời cho một số vị nào đó mà mấy cái phái kia người ta kiện ông Cồ Đàm là cái ông nói tào lao, hay là con quỷ sứ nó nhập xuống nó phá nước Ấn Độ, nói tào lao nên người ta kiện tới ông Vua. Bèn ra lệnh Cồ Đàm lên rồi bảo ông là người trẻ mơi đi vô núi ngồi tu thiền đâu có vài ba năm bây giờ ông ấy bày đặt nói lung tung thế này. Ông ấy không coi ai ra gì hết. Giờ người ta kiện ông lên tới nhà Vua. Bây giờ tôi phải xử ông. Ông phải chuẩn bị đối đầu với những người thưa kiện ông. Ngài Thích Ca trả lời: “Thưa Bệ hạ, ở đời có bốn năm việc gì đó sau đây mà cần phải biết. Thứ nhất là đừng có xem thường một vị hoàng tử mới sanh. Tức là các thừa tướng, các ông quan to, các ông thái sư đừng xem thường một hoàng tử mới sanh nằm trong nôi. Chứ không phải mình là thừa tướng mình tưởng ông trời đâu. Hay là mình thái sư mình tưởng mình là nhất so với hoàng tử mới đẻ đâu. Phải coi chừng. Tôi rất thích cái khái niệm này, cái hình ảnh này. Cái thứ hai nữa, phải coi chừng ngọn lửa rất nhỏ như một que diêm, nó có thể đốt hết tất cả tam thiên đại thiên. Cái thứ ba nữa, phải coi chừng một con rắn độc dù cho nó mới đẻ, nó có thể cắn chết. Không biết cái thứ tư là cái gì quên mất rồi. Tôi rất thích mấy cái này, và giống như tôi mượn cái đó để củng cố cho mình một cái quyết tâm. Và lúc ấy nó đưa ra trong đầu mình một cái thấy. Mà tôi thấy như thế này quí vị. Ngoài cái thấy tình yêu, tình thương nó mạnh ra, tôi thấy là cái đầu óc mình nó có một trạng thái cực kỳ mạnh mà nó có thể nghiền nát hết tất cả những cái gì hữu tướng và vô tướng chung quanh chúng ta. Tất cả mọi hữu tướng có thể bị tiêu diệt bởi cái sức mạnh này. Và tất cả những cái gì vô tướng cũng có thể bị tiêu diệt bởi sức mạnh này. Và tôi tin vào cái sức mạnh này một cách rất mãnh liệt. Nhờ tin và thấy như vậy, tôi tự tin rằng với sức mạnh này có thể có lợi nhất cho dân tộc Việt Nam và có ích lợi cho nhân loại này, dù về mặt hữu tướng mình chỉ là zero – công an nghi ngờ, tôn giáo nghi ngờ, chính phủ nghi ngờ, dân chúng nghi ngờ, một trăm người đủ một trăm người nghi ngờ không ai tin mình được. Quí vị thấy đấy, trong tình huống hoàn cảnh như vậy nếu tôi định nghĩa về tôi thì tôi không thể nào làm việc được. Mặc dầu tôi thấy như vậy, thấy hết tất cả, thấy cái sức mạnh đặc biệt ấy, thấy hết tất cả mọi hạn chế về hữu tướng. Nhưng mà trong người mình nó phát ra những điều kỳ diệu vô cùng. Và tôi phát ra lời cầu nguyện là tất cả những thế lực màu nhiệm chung quanh tôi hãy giúp cho những mối quan hệ chung quanh tôi họ có điều kiện và họ chú ý để tin vào tôi để tôi giúp đỡ họ. Tôi chỉ làm có bấy nhiêu thôi - cố gắng giúp họ để họ chú ý và tin vào tôi để tôi được giúp đỡ họ. Và đó chính là lòng thương của mình, lòng đại bi của mình. Nhưng mà về mặt kinh nghiệm, về mặt định nghĩa về mình nó cũng khởi lên, và mình thấy mình sống đủ rồi, cũng không muốn sống thêm làm cái gì nữa, và mình sống thêm mình cũng chẳng làm được cái gì nữa, chưa chắc đã làm được cái gì. Thôi mình thấy vậy cũng OK rồi, mình lúc nào cũng sẵn sàng chết được không sao cả, cũng sẵn sàng ra đi thôi, cũng không thích cũng không có gì phải lưu luyến cái gì nữa.
Và từ đó tới giờ, nói tôi hạnh phúc thì cũng không được. Mình cũng không hạnh phúc nhưng mình cũng không biết nói làm sao. Mà khổ đau thì dĩ nhiên là không có rồi, chắc chắn là hoàn toàn không có khái niệm khổ đau trong đầu tôi rồi, dứt khoát rồi. Quí vị biết đấy, tất cả mười mấy năm tôi nói chuyện quí vị thấy rất rõ rồi đó: cái gì mà nó khổ bi lụy này kia nọ khác là nó không có hạp với tôi lắm. Nhưng mà khi tôi ra nói chuyện, nhiều khi tôi cũng phải ráng vận dụng “đời đúng là bể khổ, cuộc đời nó khổ này khổ kia”. Tôi không nói khổ không được nên tôi phải nói khổ. Bây giờ tôi không nói hạnh phúc cũng không được, tôi phải nói hạnh phúc. Nhưng tôi phải nói khổ nhiều hơn chứ tôi không nói hạnh phúc nhiều. Mình không nói cái đó cũng không được, phải nói. Nhưng mà trong lòng mình cũng không thấy khổ không thấy vui không thấy hạnh phúc gì hết. Gần như mình không thấy gì cả. Nó giống như một người rô-bốt mà có tình yêu vậy thôi. Một con rô-bốt nó có thể nhìn thấy được một cách rộng lớn, và con rô-bốt này nó có khả năng yêu – đơn giản vậy thôi chứ không thấy gì hết. Giờ nói làm sao hạnh phúc?
Nhưng bây giờ trở lại vấn đề gia đình. Bây giờ cái thực tại của nó là phải dùng chữ khổ chứ biết làm sao bây giờ? Không dùng khái niệm khổ thì làm sao? Nó đánh nhau, nó chửi nhau, nó phỉ báng nhau, nó chà đạp lên nhân phẩm nhau, nó khinh nhau, nó thương ít, nó khinh nhiều, nó chửi bới rồi nó nói tôi chửi bới anh là vì tôi thương anh, tôi chửi bới cô là vì tôi thương cô. Mình thấy được như vậy. Rồi con cái bị đánh bị đập đủ thứ chuyện. Nó là một cái thực thể đang tồn tại không thể chối bỏ được, mà chúng ta chấp nhận cái thực thể đang tồn tại này. Chúng ta cố gắng làm cái gì đó để cho cái thực thể này nó hòa bình chứ không có nói gì khác được. Bây giờ phải dùng khái niệm hạnh phúc để chỉ một sự hòa bình, một cách sống hòa bình trong đầu óc và một cách sống hòa bình được thể hiện trong cái môi trường căn bản đó. Cho nên phải tạm dùng khái niệm hạnh phúc nhưng nó được hiểu là làm sao giúp cho các thành viên trong gia đình này sống trong một đầu óc hòa bình minh mẫn, và để cho họ hưởng được cái gì mà họ đang có. Cho nên tôi quan sát kỹ lắm quí vị. Tôi tới nhà quí vị tôi thấy quí vị có đủ thứ, nhưng mà quí vị thích cãi nhau, thích lý sự, quí vị thích chứng minh mình là đúng, quí vị muốn chứng minh người khác là sai trong khi quí vị có đủ thứ hết, có đồ ăn thì không chịu ăn, có đồ hưởng không chịu hưởng. Trời sinh ra cho quí vị toàn cái đẹp. Hay quá: lỗ tai đẹp, con mắt đẹp, cái mũi đẹp, cái miệng đẹp, tất cả cái gì cũng hay cũng đẹp hết, thân hình đẹp, cái gì cũng hấp dẫn hết mà cái đầu mình nó cứ muốn mình cãi với người khác. Thành ra tôi thấy tôi tiếc cho quí vị thôi chứ không phải là tôi có kinh nghiệm hưởng cái này đâu. Tôi chẳng có kinh nghiệm gì hưởng cái này cả. Cái đầu mình nó thấy vậy đó. Mình thấy vậy rồi mình chia sẻ vậy thôi chứ biết làm sao bây giờ? Mình nói đã xong rồi mình cũng cười một mình thôi, mình đi bộ ra ngoài đường mình cũng cười một mình thôi. Nói xong rồi mình cũng cười một mình thôi chứ mình đâu có cho người ta biết mình cười một mình. Mình lấy làm tiếc. Và tôi cũng xin tâm sự thật với quí vị là nếu nói về cái nhận thức kinh nghiệm của cá nhân tôi thì nói thật với quí vị là tôi cũng ráng cố gắng tìm cách để biến mất đi mà sống một mình ở trong một chỗ nào đó để chờ ngày mình không còn hiện hữu trên hành tinh nữa, vì sự cố gắng của mình thì cũng cố được tới đâu hay tới đó nhưng mà thấy nó cũng không giải quyết được vấn đề gì của con người mặc dầu mình thấy rằng mình cần phải chỉ cho con người thấy nhiều thứ vấn đề khác nữa. Nhưng mình cũng thấy rằng nó cũng chẳng thấm tháp vào đâu, cũng không giải quyết được chuyện gì.
Nhưng thôi bây giờ hễ thấy cảnh thì cứ làm. Bây giờ thấy nhiều gia đình nó cứ như vậy quá thì mình cứ làm thôi, làm được ngày nào thì làm, chia sẻ được cái gì thì chia sẻ, thức tỉnh được gì thì thức tỉnh chứ bây giờ bình luận việc mình làm cũng không có được. Nếu mình có bình luận thì lát hồi mình cũng tắt luôn, cũng không giải quyết được gì hết cho nên khỏi bình luận cái chuyện mình làm. Nếu mà tôi bình luận cái chuyện tôi làm thì lát hồi tôi bất mãn liền, chán chết luôn, muốn đi kiếm chỗ nào đó ngủ luôn cho nó xong. Nếu mà bình luận cũng không thích làm. Cho nên tôi cũng không dám bình luận gì, không dám nghĩ gì về cái chuyện của mình - hễ nghĩ tới là bế tắc. Thôi thì cứ tùy duyên mà làm. Đúng như Trần Nhân Tông nói đó, cứ tùy duyên mà làm thôi. Nếu mà nói về kiến thức thì còn nhiều thứ cần phải trang bị cho tất cả quí vị trong gia đình Minh triết.
Tôi cũng nói thật với quí vị: quí vị rất thương tôi – tôi biết chứ. Nhiều người thương tôi, tôi biết. Tôi cũng rất thương quí vị. Có lẽ nhờ giời tôi thương quí vị mà biết thôi. Nhưng không có nghĩa là tôi không có những tâm trạng riêng, những cảm xúc không vừa ý riêng khi tôi nghĩ đến ai đó - vừa thương, vừa tuyệt vọng, vừa buồn phiền – có chứ, làm sao không có được. Nhưng mà tất cả đều từ cái nguồn gốc thương mà ra hết. Cái buồn phiền cái tuyệt vọng nó cũng từ cái thương mà ra hết, từ con tim của mình mà ra hết chứ không phải từ cái sự ghét bỏ gì, từ sự đố kỵ gì. Cho nên quí vị bảo tôi đứng phe này đứng phe kia – tôi đâu có phe nào để đứng được? Không có phe nào để đứng cả. Tất cả mọi con người trên hành tinh này tôi đều thấy bình đẳng như nhau dù họ đang ở bất cứ cương vị gì, họ đang ở cái tình huống như thế nào thì cái thấy của tôi nó đều bình đẳng như nhau. Cho nên có nhiều người chưa hiểu tôi cũng rất thông cảm. Họ đến đặt vấn đề nếu thầy đồng ý làm cái này cái kia thì chúng tôi sẽ hỗ trợ cho thầy tiền bạc để thầy làm cái này làm cái nọ. Tôi chỉ tự hỏi là họ có thấy là họ đang đau khổ hay không? họ không thấy được. Nếu họ thấy họ đang đau khổ thì họ không đặt vấn đề đó với tôi được bởi vì chuyện đau khổ của họ họ không giải quyết nổi, họ chưa nhìn thấy và chưa giải quyết được thì làm sao mà họ đặt vấn đề giúp đỡ tôi được? không thể làm chuyện đó được. Có thể họ chưa hiểu mình thôi, đại loại vậy cho nên mình thông cảm vậy thôi.
Trở lại vấn đề làm sao quí vị có thể định nghĩa được hạnh phúc là gì. Cho nên chúng ta không bàn chuyện đó. Bây giờ chúng ta đem một cái thực thể đang tồn tại trong đời sống xã hội đó là gia đình. Cái gia đình đó gồm có hai người chồng vợ và mấy đứa con. Đây là một thực thể căn bản và chúng ta lấy cái thực thể căn bản chiếm đa số này chúng ta bàn. Bây giờ nó đang chiến tranh, nó đang sống mà nó không hưởng được gì, mà cái thực thể này nó có vai trò rất quan trọng trong một cái cộng đồng lớn của dân tộc. Chúng ta làm việc rất khoa học, và chúng ta cố gắng tác động trên cái vấn đề để cho một cái thực thể này mặc dù nó sinh ra, tồn tại và phát triển trong một khoảng thời gian ngắn, không có nhiều, nhưng mà cái thời gian ngắn ấy nó sống trong hòa bình, nó hưởng được cái gì nó đang có và sống trong hòa bình. Và chúng ta làm công việc khoa học như vậy thôi mặc dầu chúng ta biết chắc chắn rằng ngày mai nó sẽ tan, nó không thể tồn tại mãi được. Nhưng không thể vì chúng ta biết như vậy mà chúng ta lại không làm. Chúng ta biết vậy nhưng mà chúng ta phải thành tâm làm việc. Mặc dầu chúng ta thấy nó là huyễn, chúng ta thấy nó là bọt bèo, là tạm thời nhưng mà chúng ta lại phát lòng bi mẫn để chúng ta làm việc, chia sẻ và cống hiến nhưng mà đồng thời cũng biết rằng sau đó nó sẽ tan, sau đó nó sẽ không còn nữa, sau đó mình cũng biến mất đi, mình cũng không còn nữa mà cái thực thể kia mà mình đang phụng sự đó nó cũng sẽ biến mất đi, nó không tồn tại nữa mà nó có một thực thể khác nối tiếp, nó như là một dòng nước chảy. Nhiều giọt nước liên kết lại thành một dòng sông. Và chúng ta nhìn cái thực thể ấy như là một thành tố của một dòng sông đang chảy. Vấn đề không phải là chúng ta thấy rồi chúng ta không làm hay là chúng ta làm mà chúng ta chấp vào đó cũng không được. Chúng ta hòa vào đó vậy thôi, cứ làm.
Bây giờ chúng ta trở về. Đấy, quí vị đã củng cố được cái thấy của mình, củng cố được công việc của mình, củng cố được nhận thức của mình rồi, chúng ta bắt đầu làm. Chúng ta làm thì phải đầu tư chứ không đầu tư không được. Đầu tư về công sức, về thời gian. Đời sống gia đình người vợ người chồng cũng đầu tư về thời gian về công sức được. Hai người gặp nhau hợp thành một gia đình. Nó như một cái tác phẩm, một công trình kiến trúc. Vấn đề là mình phải vẽ cái hình ảnh đó ra làm sao, mình trang trí nó làm sao – đó là một công trình kiến trúc. Nếu mà nói về đời sống xã hội, đời sống loài người trên hành tinh này thì nó đúng như là kiến trúc. Tất cả những công trình kiến trúc nó tạo lên đời sống này mà cái kiến trúc gia đình là một đơn vị kiến trúc căn bản. Hai người là hai kiến trúc sư. Anh thiết kế cái gia đình anh ra làm sao? gồm có hai người, rồi sẽ có con, rồi nhà cửa làm sao, phương tiện làm việc làm sao, rồi quí vị có kiến thức làm sao v.v…kiến thức về chính mình và kiến thức cho cái kiến trúc của mình, của hai người đang kiến tạo nó. Mà đã là một công trình kiến trúc thì không thể nào không nói tới cái cảm xúc, không nói tới cái vẻ đẹp tạo ra cảm xúc. Mà cảm xúc chính là linh hồn của kiến trúc này. Nó được thể hiện qua cái hình tướng của cái hình thù của kiến trúc và cảm xúc là linh hồn. Mà mình muốn hưởng thụ, muốn thưởng thức cái giá trị làm người của mình thì mình phải làm việc, phải đầu tư, phải chịu khó – không có cách nào khác được. Không thể bỏ bê được, giống như trời sinh voi sinh cỏ được. Câu đó phải bỏ đi, không có được áp dụng. Phải chịu khó. Riêng cái chuyện quí vị là thành viên trong gia đình Minh triết đang trong quá trình khám phá chính mình để giúp cho đầu óc của mình đừng có lung tung, để đưa chính mình vào trong một sự hòa hợp, sự hợp nhất thì quí vị phải nâng cái tầm nhận thức, nâng cái tầm vóc mình. Cho nên quí vị sống trong gia đình kể cả chồng lẫn vợ thì mình phải chú ý rằng có phải đúng là cái tầm vóc của mình hay không – cái tầm vóc của mình về vấn đề mình là con người đang phát triển theo cái đường lối mà mình tạm gọi là Thiền Minh Triết hướng dẫn ấy hay không. Nó nâng đỡ mình mở cái tầm vóc mình lên. Cả hai người đều có trách nhiệm. Mà thôi bây giờ nếu mình nói cái trách nhiệm cái bổn phận không thì nghe nó cũng được, OK, phải như thế. Nhưng mà nói như vậy thì nó chưa đủ. Bây giờ chúng ta thêm cái nữa là anh phải thưởng thức với công trình kiến trúc này chứ. Chính anh phải là người thưởng thức. Anh thiết kế, anh xây dựng ra một công trình kiến trúc, anh làm đủ chuyện mà anh không thưởng thức nó thì anh làm để làm cái gì? Mà để thưởng thức được cái đó thì anh phải có trình độ nhận thức, phải có trình độ thưởng thức. Anh không có chủ quan theo ý anh được. Anh tàn phá nó thì cuối cùng ly dị là tất yếu. Còn nếu không ly dị thì đó không phải là một công trình kiến trúc nghệ thuật để cho anh thưởng thức mà anh đang xây dựng một cái nhà tù và anh nhốt hai người vào đó, anh nhốt thêm mấy đứa nhỏ vào đó. Rồi những đứa nhỏ được đẻ trong nhà tù này. Một là công trình kiến trúc thực sự về mặt nhận thức, về mặt vi diệu trong đầu óc của anh - mặc dầu công trình kiến trúc này là tạm thời. Hay ngược lại, hai người đang xây dựng một cái nhà tù và đẻ con trong nhà tù. Mình đã tự mình xây nhà tù cho mình rồi, rồi mình còn kiếm đứa con cho nó ở trong tù luôn thì nó tội nghiệp cho đứa bé lắm. Thôi thà đừng có sinh con, không nên sinh. Bởi vì cái công trình kiến trúc của mình nó không phải là công trình kiến trúc để mình hưởng mà đó là mình đang xây một cái nhà tù thì mình đẻ con làm cái gì? Quí vị thấy đấy, một mình mình nhiều khi mình đã tự tạo cho mình một cái nhà tù một cách vô tình rồi mà mình không biết. Bây giờ mình lôi thêm một người tới nữa thì đó là hai nhà tù trong một nhà tù thì nó kinh khủng lắm. Cho nên có nhiều người người ta bảo “thầy ơi nhà cửa con nó rộng nghênh ngang như vậy tiền triệu như vậy đó nhưng mà nó không có khác gì nhà tù đâu thầy!”. Cái đó đúng thật, không sai. Như vậy cũng cái nhà đó mà anh điều chỉnh cái đầu anh thì nó thành một công trình kiến trúc và anh thưởng thức. Và cũng cái nhà đó mà anh không có chuyển cái tình trạng của cái đầu anh thì dù cho nó có lộng lẫy gì thì nó cũng chỉ là một nhà tù thôi. Đó là một sự thật như vậy và chúng ta bàn với nhau để giải quyết chuyện này.
Trong xã hội của chúng ta - nếu mình nói trong đất nước Việt Nam – tám mươi triệu người thì mình tính cho ba mươi triệu cái nhà. Không biết ba mươi triệu cái nhà này là công trình của ba mươi triệu công trình kiến trúc mà con người hưởng thụ hay là ba mươi triệu cái nhà tù lớn trong đó chứa thêm hai cái nhà tù nhỏ đó là sáu mươi triệu cái nhà tù trong ba mươi triệu cái nhà tù. Đó là không kể hàng triệu cái nhà tù khác ở bên ngoài đất nước Việt Nam chúng ta. Mà không phải chúng ta không có điều kiện hưởng – chúng ta có dư. Vấn đề chính nó nằm ở trong cái đầu thôi chứ chả có cầu khẩn ở đâu hết. Cho nên cái ý nghĩ của mình nó không làm cho mình tôn trọng người phối ngẫu của mình, cái ý nghĩ của mình nó không cho phép mình làm mới mỗi ngày trong quan hệ giữa hai người. Nó không cho phép chứ mới hoài đấy chứ, có cũ đâu? Nhưng mà cái đầu mình nó không cho phép mình thấy cái mới, làm mới cái này. Giống như khi mình cưới xong rồi thì cái dây xích trong đầu mình mình lôi ra xích người kia lại và người kia cũng bắt đầu lôi cái dây xích ra xích lại. Hai người xích qua xích lại với nhau. Xích nhau nhưng mà lại nói chuyện là mình tự do, anh tự do tôi cũng tự do thích thì ở không thích thì đi. Nhưng mà sự thật là cái dây xích này nó dài lắm, nó vô hình. Mình tưởng mình tự do chứ thật ra là mình đang xích chứ cũng chả có tự do gì đâu. Cũng khó.
Bây giờ mình trở lại, không bàn tới định nghĩa nữa. Nếu mình bàn tới định nghĩa thì mình nói thẳng luôn hạnh phúc là không có mà khổ đau cũng không có luôn nếu chúng ta đi thẳng vào vấn đề khoa học, đi thẳng vào vấn đề nghiên cứu thực tế. Chúng ta làm việc trên cái đầu óc khoa học thì hạnh phúc cũng chẳng có mà đau khổ cũng chẳng có được. Chúng ta làm việc khoa học thôi. Cái thực thể này đang tồn tại thì chúng ta làm người chúng ta phải xử lý để thưởng thức cái đó. Vừa trách nhiệm vừa bổn phận nhưng trách nhiệm và bổn phận chúng ta bỏ qua một bên, chúng ta thưởng thức là chính. Đặt vấn đề thưởng thức thì nghe nó lý thú hơn. Đặt vấn đề bổn phận và trách nhiệm thì nghe nó không có được hay lắm, không được lôi cuốn lắm. Bây giờ quí vị có học cái khuôn mẫu gì thì cũng để chơi chứ ăn thua gì. Học một trăm lời hướng dẫn về hạnh phúc gia đình. Ông chồng học một trăm cách để trở thành ông chồng tốt, bà vợ học một trăm cách để trở thành bà vợ tốt – nó cũng chỉ tàm tạm chơi vậy thôi chứ nó cũng không giải quyết được chuyện gì lớn bởi vì nó thiếu một vấn đề cơ bản. Chúng ta phải biết những vấn đề cơ bản khác thì những kiến thức chúng ta học nó mang tính chất kiến thức thợ đó – như là phải tôn trọng nhau, phải tin nhau, phải hôn nhau, phải bảo vệ cho nhau – đó là những kiến thức nó mang tính chất là kiến thức cần thiết chứ không phải là không cần thiết. Nhưng nếu chúng ta chưa nhận thức được cái trí chủ, nếu những vấn đề chủ nó không được thừa nhận và phát triển thì cái kiến thức thợ kia cũng không thể có tác dụng được. Thiếu cái trí chủ, thiếu cái tinh thần chủ, thiếu cái nền tảng chủ thì những cái trí thợ không có hiệu quả cao, không phát huy được tác dụng của nó. Hay là nếu chúng ta không phát triển cái thấy chủ thì chúng ta cũng không thể giải quyết được. Cái trí thợ nó chỉ tạm thời nó chắp vá thôi chứ nó không làm cho phong phú.
Ví dụ cái thấy cơ bản là gì? Tất cả mọi sự chia rẽ và đổ vỡ đều do từ cái suy nghĩ mà ra hết – anh phải thấy vấn đề đó. Cái đó là cái thấy cơ bản mà nếu anh không thấy cái này thì anh không giải quyết được vấn đề. Anh không thấy cái thấy cơ bản này thì anh sẽ lâm vào một cái thế trận – anh đi kiếm sách, anh đi kiếm thầy bói, rồi anh tin vào mê tín dị đoan, rồi anh giết chết lẫn nhau. Chính cái suy nghĩ của anh nó làm nát hết cái công trình kiến trúc mà anh đã xây dựng. Không có ông thầy nào giúp anh được đâu, dù đó là ông thầy chùa, mục sư hay ông thầy bói, chả có bùa chú gì giúp anh được. Chỉ có duy nhất là chính anh phải thấy vấn đề đó, cái thấy đó nó mới giải quyết anh được, anh phải thấy. Anh thấy cái nguy hiểm của suy nghĩ mà anh đang đeo đuổi. Anh phải thấy cái đó đồng thời anh phải thấy cái khác nữa. Thêm một vấn đề căn bản nữa: anh phải thực sự là một người nghệ sĩ, một nhà khoa học, một công trình sư trong cái kiến trúc này. Anh phải đổ công sức đổ tâm hồn đổ con tim anh vào trong cái kiến trúc này. Anh không thể nói là xong, làm sao xong được? Anh cưới về xong là xong. Nó là cả một công trình nghệ thuật. Ngày xưa anh mới gặp nhau dễ gì anh tán nhau được, dễ gì anh giáp vô được, dễ gì? Khó lắm! Nhưng bây giờ về ngủ với nó quá dễ. Nếu nó không cho mình ngủ mình đánh nó, mình chửi nó, chứ không cần phải làm đà làm điệu mất thời gian, không cần mua quà cáp gì hết. Nó không cho mình đánh nó mình chửi nó thôi. Thậm chí mình còn bắt nó nằm nghiêng nằm ngửa tùy theo ý mình nữa cơ. Không cần gì phải tốn thời gian, không cần gì phải tốn tiền quà tốn thì giờ. Ra lệnh cho nó nằm kiểu nào thì đó là ý mình muốn. Nó không đồng ý mình bạt tai nó. Cái gì phá nát? Cái gì nó làm cho anh làm không giống như từ cái ngày đầu tiên? Là ý nghĩ của anh hết. Mà ý nghĩ thì nó có nguồn gốc sâu xa của nó, nó có ảnh hưởng sâu xa của nó như tôi đã chia sẻ rất nhiều rồi, trong đó có bài Bát Nhã Chiếu Soi mà tôi vẫn còn nhớ cái bài đó. Đấy quí vị xem lại. Cái đó nó rất là bình thường.
Nhưng vấn đề bây giờ là sau khi mình đã có cái thấy căn bản đó rồi, mình thấy mình phải đổ mồ hôi sôi nước mắt mình phải dồn hết sức hết tâm hồn của mình vào cái công trình kiến trúc này để chính mình hưởng. Thì vấn đề thấy có lẽ là quí vị thấy hết rồi, nhưng có lẽ là quí vị chỉ cần thấy rõ thêm cái tác hại của suy nghĩ thôi. Bây giờ quí vị học rồi, biết hết rồi, tất cả sách vở bên ngoài sự thật là không cần thiết nữa. Chú Đại Bi hay chú Tiểu Bi hay chú Trung Bi gì gì đi nữa cũng chẳng cần thiết. Hay là các nền triết học cũng không cần phải ứng dụng gì trong vấn đề này nữa, phải bỏ hết. Quí vị phải bỏ hết. Bỏ hết thì quí vị sẽ ôm nhau được, sẽ ôm nhau mà khóc được, bỏ hết.
Giống như thế này: bây giờ hai tháng rồi quí vị không ngủ với nhau được vì giận nhau. Tại vì cái đầu mình thôi, cái đầu mình nó cứ chia chẻ liên tục. Hai người không nói chuyện với nhau được. Tôi đặt giả thiết là bây giờ tôi cho quí vị vé máy bay tôi đưa quí vị tới Siberi của Nga. Quí vị ở đó một đêm, không đem theo mùng mền chiếu gối. Ở đó nó băng tuyết quanh năm mà tôi không cho quí vị mùng mền chiếu gối gì hết. Mình tôi tôi có cái mền tôi đắp riêng, còn hai người tôi không cho mùng mền chiếu gối gì hết. Hai người mặc hai bộ đồ mỏng. Rồi tôi bảo quí vị đêm nay đi dạo chơi trên bãi tuyết đó suốt một đêm bàn với nhau công việc của quí vị. Quí vị không thể bàn được, mà quí vị cũng không thể xa cách được. Nó lạnh quá không chịu được, không có cách gì chịu được, cho nên tất cả những cái sự tị hiềm trong đầu óc là phải tạm thời bỏ hết, rồi hai người ôm nhau, nương vào nhau để cho cái hơi ấm nó truyền qua truyền lại với nhau để cho nó đỡ rét thôi. Khi quí vị ôm nhau được rồi thì tự nhiên cái đầu óc phân biệt của mình nó tan hết thôi. Bắt đầu ôm nhau rồi hôn nhau rồi khóc với nhau rồi tiếc nhau…. tất cả mọi thứ. Bởi vì cái hoàn cảnh đó thì quí vị không có cách gì mà chia đôi ra được – nó lạnh quá không có mền đắp. Quí vị cần phải có cái hơi ấm với nhau. Coi như trong cái hoàn cảnh đó phải cứu nhau vậy thôi không có cách gì khác được. Và khi đã đụng chạm với nhau rồi thì cái đầu óc mà đánh giá nhau nó mất đi, nó nhường chỗ cho sự đụng chạm, cho cảm xúc - thưởng thức cái hương vị ấm áp trong tiết trời băng giá. Chứ không phải là Siberi là nó linh quá! Trời ơi vợ chồng tôi chia rẽ đau khổ biết là chừng nào mà chỉ tới Siberi có một đêm mà chỗ đó nó linh quá trời linh đi, tới đó là tự nhiên mình hết đau khổ. Tới đó mình hết đau khổ liền. Hay quá, chỗ đó linh quá. Rồi mình lại bày đặt tới chỗ đó xây cái nhà thờ hay cái chùa để mình thờ cái ông thần gọi là thần Siberi. Cái chỗ đó nó linh quá. Mình đặt ra cái thần gọi là thần Tình Yêu của Siberi. Nó không phải vậy, chẳng có ông thần nào ở đó hết, chẳng có ông thần Tình Yêu nào ở Siberi hết. Bởi vì cái điều kiện ở đó anh không thể nào xa nhau được – anh phải gần nhau thì nó mới ấm thôi, không có cách gì khác được. Đầu óc quí vị không ngăn chia được trong hoàn cảnh đó.
Cho nên quí vị thấy đấy, có những tình huống đầu óc của chúng ta ở trong cái trạng thái như vậy. Chúng ta không chủ động để giải quyết cái việc ôn hòa được giữa hai bên thì buộc chúng ta phải mượn cảnh bên ngoài. Cho nên thỉnh thoảng quí vị cũng phải đi du lịch với nhau, rồi tự nhiên với nhau. Chồng chịu khó nắm tay vợ một chút, vợ chịu khó nắm tay chồng một chút, nhưng mà chỗ quen thì khó lắm. Cứ dẫn quách đến cái chỗ lạ, quên hết quá khứ đi thì cũng được, OK. Nhưng nếu thầy dẫn quí vị lên Siberi thì OK chứ nếu dẫn lên Tây Tạng gì đó thì quí vị lại nghĩ rằng chỗ đó linh thiêng quá cho nên không được đụng vào nhau, thà nằm chết rét nhưng mà chết trong sự linh thiêng để về thiên đàng còn hơn là đụng vào nhau để mà tồn tại. Quí vị thấy đầu óc của mình nó dẫn mình đi như thế, kinh khủng như vậy. Linh thiêng gì đâu mà linh thiêng? Linh thiêng thì phải thưởng thức cuộc sống chứ, khó chứ không phải dễ. Vì vậy mà chúng ta phải bỏ công bỏ sức.
Hôm nay tôi trình bày với quí vị mang tính chất nguyên tắc thôi, còn những vấn đề chi tiết thì chúng ta sẽ tiếp tục chia sẻ với nhau sau trong các buổi nói chuyện khác. Nó trở thành một cái chuyên đề lâu dài. Nhưng vấn đề nhận thức căn bản chúng ta càng ngày càng cần phải mở ra nhận thức căn bản, bởi vì cái sức mạnh, cái hay nhất của con người chính là cái khả năng mở ra những nhận thức cơ bản chứ cái hay của con người không phải là chúng ta cúng tế hay là cầu an cầu siêu. Nếu không phải cái đó là cái chính thì Tạo Hóa cho chúng ta đầu óc làm cái gì? Cho cái bộ não chúng ta nó giống bộ não con bò thôi, chứ bộ não của chúng ta đâu có gì hay đến cái mức mà chúng ta phải chế ra sân bay chế ra máy bay chế ra tàu thủy, chế ra tivi, chế ra điện thoại được đâu. Chúng ta có cái chức năng rất đặc biệt của đầu óc chúng ta như vậy, khả năng chúng ta như vậy thì cái đó phải mở ra, càng ngày chúng ta càng phải mở cái chức năng này ra, phải phát triển cái chức năng này càng ngày càng lớn lên . Mà quí vị học trong cái chương trình gia đình Minh Triết thế này thì quí vị biết cái đó là cái trung tâm chính rồi. Bây giờ chúng ta chỉ làm mỗi một việc là tìm hiểu nó và phát triển nó tốt nhất, khi đó chúng ta sẽ biết chúng ta cần phải làm cái gì. Mỗi người chúng ta tự biết lấy. Sống làm sao, hạnh phúc làm sao…. cái gì đó thì tất cả quí vị ở trong một thế giới không có ngôn ngữ.
Cho nên có nhiều lần tôi trình bày quí vị là ngoài cái phương pháp tôi dùng ngôn ngữ để trao truyền cho quí vị tôi còn có một cái phương pháp khác mà tạm dùng cái khái niệm trong Thiền học là giáo ngoại biệt truyền - tức là giúp đỡ cho quí vị phát triển đầu óc mà không thông qua ngôn ngữ để đưa quí vị vào cái thế giới không có ngôn ngữ và không có khái niệm. Sau khi quí vị loại hết toàn bộ cái thế giới khái niệm thì cái còn lại là cái gì? Cái còn lại là cái không có gì để bàn, đó là cái hoàn hảo, là cái toàn diện, là cái mà quí vị mơ ước. Mơ ước được thấy, mơ ước được đụng chạm tới nhưng mà làm sao đụng chạm tới được? Bỏ cái kia thì nó còn lại cái này thôi chứ có gì đâu mà đụng chạm? có gì đâu mà chứng có gì đâu mà đắc có gì đâu mà đụng chạm có gì đâu mà đi vào? Có gì đâu mà quả vị? Bỏ cái kia đi thì nó còn lại cái này – đơn giản. Mà cái kia thì nó nhỏ còn cái này thì nó to. Nó to không biết ở đâu, nó không có giới hạn gì hết. Cái đó là cái gì? Cái đó là chuyện chúng ta sống thôi chứ nó là cái gì đâu. Chúng ta sống, sống như vậy. Không có định nghĩa là cái gì hết, không có nói là cái gì hết. Chúng ta sống như vậy. Còn nếu chúng ta nói về khái niệm chơi là: chúng ta sống trong một cái sự tràn đầy, chúng ta là sự tràn đầy; chúng ta là một sự hoàn hảo; chúng ta là một cái sự vô thủy vô chung vô tận vô biên, không lai không lịch không sống không chết – chúng ta nói nghe cho nó hay nó đã cái miệng thôi chứ chả nói được cái gì. Khi chúng ta bỏ tất cả rồi thì cái còn lại nó vậy thôi không biết nói nó là cái gì. Không có gì để chạm vô, không có gì để đụng vô, không có gì phải chứng phải đắc, quả vị gì hết. Cho nên tôi nói với quí vị rồi: quả vị này kia nọ khác là chuyện bày đặt ra, chuyện không thể có thật. Chuyện quả vị là chuyện không thể có thật. Chuyện thần thánh là chuyện không thể có thật. Không bao giờ có chuyện thành Thánh, không bao giờ có chuyện thành Phật. Mà cũng không bao giờ có Phật – Phật cũng không bao giờ có luôn. Chắc chắn như vậy, trăm phần trăm luôn. Bỏ cái kia đi thì nó còn lại cái này. Cái này là cái gì thì chúng ta sống với cái đó rồi tự biết lấy. Hồi nãy chúng tôi nói với quí vị là nó không có – tôi nói là không có, nhưng mà quí vị đang sống trong cái tình trạng không phải là không có. Sống trong tình trạng như đó, không có nói có nói không được. Sống trong cái chuyện nó như vậy thôi, không có nói có nói không được. Sau khi chúng ta bỏ hết đi rồi thì cái còn lại chúng ta sống không nói có không nói không. Mà tôi nói không có Phật không có Thánh gì hết nhưng mà nó không có nghĩa là không có, mà nó có cái quí vị đang sống đó. Mà cái quí vị đang sống nó không có khái niệm cho nên chúng ta không thể nói nó có cái gì – chúng ta sống như vậy thôi. Chấm hết. Đó là cái nhìn thấy mà quí vị sống trong cái thấy đó. Mà tôi nói với quí vị là nếu nói theo kinh nghiệm chấp tướng của người đời thì Việt Nam sẽ là đất Thánh. Chỉ cần một người thôi mà trong đất nước Việt Nam mình có bao nhiêu người đang theo học cái chương trình này, và có bao nhiêu người đã chứng nghiệm được hạnh phúc hay là chứng nghiệm được sự vừa lòng hay là đang trải nghiệm sự thay đổi lớn lao trong đầu óc trong tâm hồn của quí vị, thay đổi cả cơ thể cả cuộc sống của quí vị. Được bao nhiêu người? Dĩ nhiên là phải hơn một người. Mà chỉ cần có hơn một người thôi thì Việt Nam đã đủ tư cách là đất thánh rồi.
Thôi hôm nay trao đổi với quí vị như vậy. Hôm nay rất là vui, rất là thú vị mặc dầu không đi sâu vào chi tiết nhiều về mặt kiến thức chuyên môn trong vấn đề chúng ta làmthế nào là một người chồng tốt, một người vợ tốt, một người cha tốt một người mẹ tốt cho các con, hay là ngược lại chúng ta là những người con tốt của các ông cha bà mẹ, chúng ta là những người cháu tốt của các ông nội bà ngoại; hay là chúng ta là những người ông ba tốt của các cháu ngoại và nội. Hôm nay không có đi sâu chi tiết vào những kiến thức đó, nhưng mà chúng ta hôm nay cố gắng có những nhận thức cơ bản để trên cái nền tảng của kiến thức cơ bản đó chúng ta kiến tạo một gia đình như thế nào để nó xứng đáng là một gia đình của con người. Rất cám ơn chia sẻ của các quí vị Duy Minh Bỉ Kiến, Duy Trung Ý và Liễu Thức Tuệ. Quí vị tiếp tục chuẩn bị những nghi vấn của mình để chúng ta tiếp tục chia sẻ trong buổi chủ nhật tuần tới nhé. Tôi hi vọng và cầu nguyện cho quí vị có được nhiều cái lợi lạc trong buổi chia sẻ ngày hôm nay. Chúc quí vị ngủ ngon, và các quí vị khác làm việc tốt đẹp trong một ngày. Hết.