Đức Phật Thích Ca Dạy Trưởng Giả Và Các Con
Đà Lạt, ngày 10 tháng 10 năm 2001
Ngài có lời dạy cho bậc trưởng giả
Và các con của họ rằng:
Tài sản và danh dự của họ đang như trăng đầy
Nếu tham lam sân hận, sợ hãi, si mê
Gây ra các nghiệp
Thì sẽ bị hao tổn dần
Như trăng đầy quay về cuối tháng!
Còn nếu như :
Họ không làm ác
Do tham sân sợ và si
Lợi ích và danh dự sẽ tăng dần
Như trăng khuyết hướng về rằm!
Đức Thế Tôn dạy,
Có sáu hành động gây tổn tài:
- Đam mê rượu chè.
- Cờ bạc.
- Phóng đãng,ăn chơi.
- Đam mê kỹ nhạc.
- Kết bạn kẻ hung ác.
- Biếng lười.
Những ai biết tránh những điều ác
Do tham sân sợ hãi và si
Và biết tránh sáu hành động gây tổn tài
Thì đời này tốt đẹp!
Đời sau tốt đẹp!
Được người đời ngợi khen!
Được quả báo bậc nhất.
Khi chết được sanh lên cõi trời , cõi thiện.
Các ông nên biết,
Uống rượu có sáu điều lỗi:
Hao tài,
Sinh bệnh,
Đấu tranh,
Tiếng xấu đồn khắp,
Bộc phát nóng giận,
Trí tuệ giảm dần.
Chỉ nội uống rượu không thôi
Gia sản cũng tiêu tan mỗi ngày.
Lại nữa
Cờ bạc có sáu điều tai hại:
Tài sản mỗi ngày hao hụt
Thắng thì gây thù oán
Thường bị kẻ trí khinh chê
Mọi người không kính nể tin cậy
Bị mọi người xa lánh
Và sanh tâm trộm cắp
Các ông mê món này
Gia sản mỗi ngày mỗi tiêu tan!
Việc phóng đãng ăn chơi
Cũng gây ra sáu lỗi:
Không tự phòng hộ được mình
Không phòng hộï được tài sản và hàng hoá
Không phòng hộ được con cháu
Thường hay sợ hãi
Bị những điều khốn khổ ràng buộc xác thân
Ưa sinh điều dối trá
Phóng đãng ăn chơi
Gia sản sẽ mất dần!
Lại việc say mê kỹ nhạc:
Thường tìm nơi ca hát,
Nhảy múa, đàn địch, trống kèn
Nơi có rất nhiều âm thanh lôi cuốn
Nếu các ông say mê điều này
Gia sản cũng chắc chắn tiêu tan
Có khi vợ con ly tán!
Lại việc giao du với những người bạn xấu
Dễ sinh lừa dối
Thích chỗ kín đáo âm thầm
Thường nghĩ đến dụ dỗ con nhà người khác
Mưu đồ chiếm đoạt tài sản của người
Tìm mọi mưu cơ thu lợi về mình
Và thích phanh phui chuyện xấu người ta
Những người bạn xấu là những kẻ ác
Nếu mãi giao du với họ
Chẳng những tài sản tiêu hao
Có ngày cũng chính mình bị kẻ này tiêu diệt!
Còn bệnh biếng lười
Nếu các ông mắc phải
Của có hết dần
Hết xong đói rách
Cuộc đời khốn khổ
Đâu bằng súc vật!
Lại các ông nên nhớ
Có bốn kẻ thù cần nên biết:
Hay giả vờ kính phục
Cho trước đoạt sau
Cho ít lấy nhiều
Vì sợ, vì lợi mà gượng làm thân
Hạng khéo miệng khéo mồm:
Lành dữ đều chiều theo
Gặp hoạn nạn thì xa lánh
Ngăn cản những điều hay
Thấy gặp nạn tìm cách đùn đẩy
Hạng giả vờ kính thuận:
Việc trước, việc sau
Việc gì cũng dối
Thấy một chút lỗi nhỏ đã vội trách phạt
Hạng bạn ác, chỉ là bạn những khi:
Uống rượu, cờ bạc, dâm dật,
Cùng nhau làm ăn phi pháp, lừa đảo, vui chơi ca múa
Những hạng bạn như thế
Nên gấp rút lìa xa
Như tránh con đường hiểm!
Sau đây là những hạng người nên thân cận:
Hạng người hay ngăn việc quấy:
Thấy ai làm ác hay ngăn cản
Chỉ bày điều chính trực
Có lòng thương tưởng
Chỉ đường sinh thiện
Hạng người có lòng thương yêu, thường làm các việc:
Họ mừng khi mình được lợi
Họ lo khi mình gặp nạn
Họ ngợi khen đức tốt của mình
Họ tìm cách ngăn cản những lời mình nói ác
Hạng người hay giúp đỡ:
Họ thường che chở mình khỏi buông lung
Họ giúp đỡ mình khỏi hao tài
Họ che chở mình khỏi sợ hãi
Họ khuyên bảo mình lúc ở chỗ vắng người
Hạng người cùng cộng tác trên bước đường:
Họ không tiếc thân mạng với mình
Họ không tiếc của cải với mình
Họ cứu bạn ra khỏi sợ hãi
Họ khuyên bảo bạn ở chỗ vắng người
Ấy là những hạng người nên thân cận
Sẽ đem lại nhiều lợi lạc
Và thường được che chở
Lại càng có sáu mối quan hệ
Có tính chất riêng tư lợi lộc cần phải làm:
Cung phụng không để thiếu thốn
Muốn làm gì thưa cha mẹ biết
Không trái điều cha mẹ làm
Không trái điều cha mẹ dạy
Không cản những hành vi chánh đáng mà cha mẹ làm
Ngược lại, nếu làm cha làm mẹ
Phải chăm sóc con cái:
Ngăn cản đừng để làm ác
Chỉ bày những điều ngay lành
Thương yêu đến tận xương tuỷ
Chọn nơi hôn phối tốt lành
Tuỳ thời cung cấp đồ dùng.
Đối với sư trưởng:
Hầu hạ cung cấp điều cần
Kính lễ cúng dường
Tôn trọng quý mến
Thầy có dạy bảo điều gì không trái nghịch,
Nhớ kỹ không quên.
Người thầy cũng có năm điều chăm sóc đệ tử:
Dạy dỗ có phương pháp
Dạy những điều chưa biết
Giải nghĩa rành rõ những điều trò hỏi
Chỉ cho những bạn lành
Dạy hết những điều mình biết không lẫn tiếc.
Chồng đối với vợ:
Lấy lễ đối đãi với nhau
Oai nghiêm không nghiệt
Cho ăn mặc phải thời
Phó thác việc nhà
Và vợ cũng phải đối với chồng:
Dậy trước
Ngồi sau
Nói lời hoà nhã
Kính nhường tuỳ thuận
Đón trước ý chồng.
Đối với người bà con:
Chu cấp giúp đỡ
Nói lời hiền hoà
Giúp đạt mục đích
Đồng lợi
Không khi dối
Ngược lại, bà con cũng phải đối lại:
Che chở cho mình khỏi buông lung
Che chở cho mình khỏi hao tài
Che chở khỏi sự sợ hãi
Khuyên răn nhau lúc ở chỗ vắng người
Thường ngợi khen nhau
Mình là chủ đối với người giúp việc:
Tuỳ khả năng mà sai sử
Phải thời cho ăn uống
Phải thời thưởng công lao
Chăm sóc thuốc thang khi bệnh
Cho có thời gian nghỉ ngơi
Ngược lại người giúp việc phải:
Dậy sớm,
Làm việc chu đáo
Không ăn cắp
Làm việc có lớp lang
Bảo tồn danh giá của chủ.
Mình đối với những người tu hành phải:
Thân làm những việc từ
Khẩu nói những lời từ
Ý nghĩ những điều từ
Đúng thời cúng thí
Không đóng cửa khước từ .
Ngược lại, các bậc tu hành phải:
Ngăn ngừa chớ để làm ác
Chỉ dạy điều lành
Khuyên dạy với thiện tâm
Cho nghe những điều chưa nghe
Chỉ vẽ con đường sanh thiện
Ngoài ra phải có nghề nghiệp chuyên sâu
Sau mới có tài lợi
Rồi khéo giữ gìn
Tiêu xài đừng xa xỉ
Để dồn từ ít một
Như ong góp nhuỵ hoa
Qua bao ngày chứa dồn
Trọn đời không hao tổn
Ăn phải biết vừa đủ đừng thừa mứa
Làm phải tập siêng năng
Dồn chứa trước phòng khi thiếu hụt
Ra sức sản xuất, chăn nuôi và buôn bán
Chăm lo xây dựng Tháp miếu
Tạo lập tăng phòng Tịnh xá cúng đường chư tăng.
Ai làm được như thế
Thời nhà khỏi sa sút
Tài sản ngày một thêm
Như trăm sông đổ về biển!
Trên đây là những lời lẽ
Đức Thế tôn dạy Thiện sinh cư sĩ
Nếu ai suy gẫm thực hành
Tài sản sẽ như trăm sông đổ về biển.
(D.T. Bên tập từ Phẩm Thiện-Sinh Trong TRƯỜNG A HÀM KINH)
DUY TUỆ