Bài học trong Ngày Giỗ Đức Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông
(Gửi cho các vị đang chuẩn bị ngày giỗ của Ngài)
Ngày 1 tháng 11 quý vị làm Lễ giỗ Đức Trần Nhân Tông
Tại Hội Quán Trần Nhân Tông Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh.
Chúng ta kỷ niệm ngày Ngài hoá kiếp trên đỉnh Yên Tử
Cách nay gần bảy trăm năm
Là để có dịp nghiên cứu và học tập những giá trị bất hủ của Ngài,
Những giá trị ấy phải cụ thể có lợi cho mọi người và cho Tổ Quốc.
Nói về Ngài nói hoài không hết,
Chỉ cố gắng tập trung vào những điểm quan trọng
Nhằm có thể giúp ta có được bản lãnh và nhân cách như Ngài,
Có được lòng thương người và trọng lẽ công bằng trong cuộc sống.
Người Việt nam thường nghe về Ngài như một thiền sư “thuần Việt”,
Và thường nhắc đến chốn Yên Tử như là nơi Ngài xây dựng “Thiền Phái Trúc Lâm”.
Riêng tôi, tôi không nhìn sự vinh quang của Ngài là lập chốn thiền môn,
(Và cũng chưa hẵn Ngài đã lập chốn thiền môn.)
Bởi tất cả mọi hình tướng đều bị lợi dụng và hiểu lầm,
Hoặc bị sử dụng không phù hợp hoàn cảnh của đất nước đang đòi hỏi,
Hoặc không phù hợp với giá trị của trí tuệ của các bậc tiền bối để lại,
Sẽ gây ra tổn thất về tinh thần không nhỏ cho một dân tộc.
Chúng ta cũng nên có những công trình vật chất vừa phải
Để tưởng nhớ và tôn vinh các anh hùng và vĩ nhân của dân tộc và nhân loại
Nhưng phải cẩn trọng trong việc sử dụng giá trị tinh thần,
Phải dựa trên quyền lợi của toàn dân mà khai thác giá trị tinh thần của nó,
Chứ đừng thổi phồng theo thứ tư tưởng hẹp hòi ích kỷ,
Bởi lẽ trí tuệ và tình thương của các vĩ nhân luôn đứng trên mọi mâu thuẩn.
Các Ngài luôn đứng trên đại dương để chiếu ánh sáng vào những con rạch,
chứ không trong những con rạch nhỏ bé để phát sáng trí tuệ của mình.
Ngoài Yên Tử như ngày nay,
Còn có một thánh địa lịch sử mà chúng ta chưa trùng tu được,
Đó là Am Ngọa Vân
Nơi Ngài đã chọn để hoá kiếp,
Trên ấy còn nhiều di tích để minh chứng trí tuệ và tình thương của Ngài.
Đôi khi chúng ta cũng nên tự hỏi,
Rằng Ngài biết rất rõ là Ngài đang đến thời phải hoá kiếp,
Đường lên yên Tử rất tiện lợi lại có nhiều nhà sư đang tu học tại đó,
Tại sao Ngài không chọn nơi nầy để ra đi,
Mà lại chọn Am Ngọa Vân, nơi đỉnh cao rất xa và rất khó lên?
Tôi mong rằng một ngày nào đó chúng ta sẽ trùng tu được Am Ngọa Vân.
Tôi trở lại chữ thiền,
Ai định nghĩa được chữ thiền và ai thích dùng chữ nầy?
Tôi cũng bỏ nhiều thời gian để cố hiểu chữ thiền,
Nhưng thật tình tôi cũng chẵng hiểu gì về chữ nầy.
Người ta đã dùng chữ nầy theo nhiều mục đích khác nhau
Và khéo phủ lên nó nhiều điều huyễn hoặc,
Chung quy cũng vì lợi và danh.
Chúng ta không thể sống lập dị với thế giới được,
Chúng ta không thể tách rời sự chuyển động của thế giới được,
Ngài dạy, “ở đời vui đạo hãy tuỳ duyên”
Tại sao lại không tuỳ duyên mà sống,
Tại sao cứ mãi lập dị theo sách vở để lại,
Sách vở là chuyện của quá khứ và không thể là điều như đinh đóng cột.
Cuộc sống không thể là bản coppy, dù bản cũ có chính xác đến đâu đi nữa,
Cuộc sống là bây giờ, và “bây giờ” thì cần tinh thần tự do để ứng xử;
Toàn bộ cuộc sống của Ngài là tinh thần độc lập tự do, thương người và công bằng.
Bài học quý giá nhất mà Ngài để lại là
Tinh thần độc lập và tự do,
Là lòng thương người và lẽ công bằng,
Là sự coi khinh danh và lợi cá nhân.
Tánh phật của Ngài được nở hoa
trong hoàn cảnh đất nước sắp bị tràn ngập bóng quân thù,
loại kẻ thù luôn có lòng tham vô đáy,
gieo đau thương tan tóc trên khắp hành tinh.
Ngài thật sự là biểu tượng của trái tim lớn và trí tuệ lớn của loài người.
Phần đông con người là nô lệ cho lòng tham lam danh lợi,
Bị danh lợi chi phối suy nghĩ, nên họ có thể làm bất cứ việc gì tàn ác bẩn thỉu
Và đầu óc tham lam rất tinh vi biết sử dụng nhiều hình thức che đậy
Và bảo vệ những suy nghĩ và việc làm tồi tệ của chúng.
Không nên đem sự quý báu nầy đóng khung trong chữ thiền
Để cứ nói mãi đến “thiền độc lập”,
Thiền độc lập lại có giá trị gì cho đất nước nầy và nhân loại
trong thời gian qua và ngày nay.
Cuộc sống là một giòng chảy không có điểm cuối cùng
Vậy hãy nương theo tinh thần tự do và độc lập mà tuỳ duyên ứng xử.
Người Ấn Độ và người Trung Quốc luôn có khuynh hướng ảnh hưởng tư tưởng của họ lên toàn thế giới,
Người Mỹ bây giờ luôn muốn ảnh hưởng thế giới bằng vũ khí và tiền bạc
Những nước đang phát triển hoặc dưới sự phát trỉển lại thường bị ảnh hưởng bởi tư tưởng, tiền bạc hay vũ khí bên ngoài.
Họ cần sức mạnh bên ngoài,
Nhưng Trần Nhân Tông ngược lại,
Ngài dùng sức mạnh độc lập tự do, lòng thương người và công bằng
Để thắng quân xâm lược Nguyên Mông hung hãn nhất thế giới
cách nay gần bảy trăm năm.
Phật cũng dạy, hãy để cho tinh thần tự do,
Đừng nô lệ một ý niệm nào hoặc một pháp tu nào
thì trí tuệ siêu việt mới xuật hiện,
Trí tuệ của tinh thần tự do là trí tuệ siêu việt,
Rồi dùng trí tuệ siêu việt ấy tuỳ duyên mà ứng xử với hoàn cảnh chung quanh.
Nhưng ở đây cũng cần nhắc thêm một vấn đề dùng làm nền tảng cho ứng xử tuỳ duyên,
Chúng ta nhớ lại bảy trăm năm xưa, khi từ giả vua cha trên Yên Tử
Công Chúa Huyền Trân xin Vua cha một lời dạy cuối cùng,
Trước khi rời Đại Việt để theo chồng về Chiêm Thành.
Trần Nhân Tông đã dạy: “Con theo chồng về xứ người nên nhớ lời nầy,
Mỗi khi làm việc gì có lợi cho dân tộc thì cứ làm đừng đắn đo suy nghĩ.”
Sống trong một nước, cần phải dựa vào quyền lợi của dân tộc mà tuỳ duyên ứng xử
Ứng xử thế nào cũng được, đóng vai gì cũng được,
nhưng ảnh hưởng của nó đối với dân tộc là,
Dân tộc ấy phải ngày càng thông minh, mạnh khoẻ, đoàn kết thương yêu nhau, phồn vinh và
Dân tộc ấy là biểu tượng của trái tim và trí tuệ của loài người.
Madison, 30/10/2004
DT
TRỞ LÊN TRÊN